کارگزاری بورس چیست و چه وظایفی دارد؟

کارگزاری بورس یک نهاد مالی دارای مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار است که سفارش خرید و فروش سرمایه‌گذاران را در بازار بورس اجرا می‌کند. بدون ثبت‌نام در یک کارگزاری، امکان معامله در بورس ایران وجود ندارد. در نتیجه می‌توان کارگزاری را مانند پلی بین سرمایه‌گذار و بازار بورس در نظر گرفت.

دانستن اینکه کارگزاری بورس چیست و آشنایی با کارگزاری‌ها، قدم اول در مسیر فعالیت و کسب سود از بازار بورس است. برای یادگیری بهتر و عمیق‌تر دنیای بورس، می‌توانید سراغ دوره جامع آموزش بورس بروید تا کامل‌تر با این بازار سودده آشنا شوید. در ادامه این مقاله، با ما همراه باشید تا پاسخ سوال کارگزاری بورس چیست و وظایف کارگزاری بورس را بهتر بررسی کنیم.

کارگزاری بورس چیست؟

کارگزاری بورس، یک نهاد حقوقی است که مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار را دارد و به عنوان واسطه بین سرمایه‌گذار و بازار بورس فعالیت می‌کند. تصور کنید که قصد خرید خانه را دارید. برای این کار، سراغ بنگاه املاک می‌روید و مبلغ پیشنهادی خود را به آنان اعلام می‌کنید. بسته به مبلغ، بنگاه گزینه‌هایی را در اختیار شما قرار می‌دهد. نقش کارگزاری‌های بورس نیز درست همین‌طور است و به صورت واسطه در بازار بورس عمل می‌کنند. از نظر قانونی، طبق قانون بازار اوراق بهادار، کارگزار شخص حقوقی دارای مجوز سازمان بورس است که به نمایندگی از مشتریان نسبت به انجام معاملات اوراق بهادار اقدام می‌کند.

با حضور کارگزاری‌ها، معاملات در بازار بورس برای سرمایه‌گذاران بسیار سریع‌تر و ساده‌تر انجام می‌شود. از طرفی، کارگزاری‌ها به بازار و سفارشات آن تا حدودی نظم می‌دهند. در سال‌های اخیر نیز با پیشرفت تکنولوژی، کارگزاری‌ها خدمات خود را به صورت آنلاین در اختیار کاربران قرار می‌دهند تا حضور در بازار بورس با استفاده از کارگزاری به سادگی چند کلیک باشد. حالا که می‌دانیم کارگزاری بورس چیست، بد نیست نگاهی به تاریخچه مختصر کارگزاری‌ها داشته باشیم.

تاریخچه کارگزاری‌های بورس

بازار بورس در ایران از سال 1346 شروع به کار کرد و شرکت‌های کارگزاری بورس نیز از همین تاریخ فعالیت خود را آغاز کردند. کارگزاری‌ها در ابتدای کار خود به صورت دولتی بودند. با این حال، با گذشت زمان، کارگزاری‌های غیردولتی و خصوصی نیز به جمع این کارگزاری‌ها پیوستند. برای نظارت بر عملکرد، کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار در اواخر سال 1385 تأسیس شد. این کانون به صورت غیردولتی و با هدف نظارت و بهبود عملکرد کارگزاری‌های بورس فعالیت دارد.

وظایف کارگزاری بورس

حالا می‌دانیم که کارگزاری بورس چیست؛ اما وظایف این کارگزاری‌ها چه هستند؟ اولین و مهم‌ترین وظیفه هر کارگزاری، انجام سفارشات خرید و فروش سرمایه‌گذاران است. برای مثال اگر قصد خرید 100 سهم فولاد را داشته باشید، سفارش خود را در پنل آنلاین کارگزاری ثبت می‌کنید و کارگزاری آن را به سامانه معاملات بورس ارسال می‌کند. به همین سادگی سفارش شما در بازار بورس ثبت و انجام می‌شود.

کارگزاری‌ها در بورس بیشتر از یک واسطه ساده هستند و می‌توانند در صورت نیاز شما، مشاوره سرمایه‌گذاری در اختیارتان قرار دهند. این موضوع به سرمایه‌گذاران و به خصوص سرمایه‌گذاران مبتدی کمک می‌کند تا فعالیت بهتر و پرسودتری در بازار داشته باشند. اگر آموزش رایگان بورس را شروع کنید و از مشاوره کارگزاری‌ها نیز استفاده کنید، می‌توانید تا حد زیادی سود خود از بازار را بالا ببرید.

دو مورد دیگر از وظایف کارگزاری، سبدگردانی و بازارگردانی است. سبدگردانی که به آن مدیریت پورتفوی (Portfolio Management) نیز می‌گویند، به معنای چیدمان صحیح دارایی‌ها در سبد است. در بورس، سبدگردانی فرآیندی است که در آن سرمایه‌گذار سرمایه خود را در اختیار نهادی مجاز قرار می‌دهد. این نهاد سبدگردان نامیده می‌شود و وظیفه مدیریت سرمایه‌ای که در اختیارش قرار گرفته را دارد. کارگزاری‌ها این خدمات را در ازای مبلغ مشخصی کارمزد در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند.

هنگامی که تعادل بین عرضه و تقاضا در بازار به هم می‌خورد، کارگزاری‌ها وظیفه بازارگردانی (Market Making) را دارند. بازارگردانی به معنای خرید و فروش اوراق بهادار و سهام در بازار به منظور برقراری تعادل بازار است. بازارگردان‌ها چون میزان زیادی سهام و اوراق بهادار در اختیار دارند، می‌توانند در صورت لزوم و با مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار، شروع به معامله در بازار و حفظ تعادل آن کنند. با این حال، باید بدانیم که سبدگردانی و بازارگردانی توسط تمامی کارگزاری‌ها انجام نمی‌شود. فقط کارگزاری‌هایی که مجوز رسمی سازمان بورس برای سبدگردانی و بازارگردانی را دارند می‌توانند در این زمینه فعالیت کنند.

مجوز و نظارت بر کارگزاری‌ها

کارگزاری‌های سازمان بورس، همگی با مجوز سازمان بورس و زیرنظر کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار فعالیت دارند. با مراجعه به سایت این کانون به نشانی Seba.ir، می‌توان اطلاعات مربوط به کارگزاری‌های تأیید شده در بازار بورس ایران را مشاهده کرد. بر اساس آخرین آپدیت کانون کارگزاران در تاریخ مهر 1404، تعداد 115 کارگزاری فعال در بازار بورس ایران حضور دارند.

کانون اطلاعات این کارگزاری‌ها شامل نام شرکت، شماره عضوریت کانون، وضعیت فعالیت، مدیر عامل (شخص حقیقی) و تلفن و آدرس دفتر مرکزی را در اختیار ما قرار می‌دهد. در بخش مربوط به مجوزها نیز می‌توان تاریخ و اعتبار مجوز برای ارائه خدمات در هر بخش از بازار را مشاهده کرد. برای بررسی کارگزاری مدنظر خود از لحاظ قانونی، می‌توانید به سایت کانون مراجعه و کارگزاری را در لیست 115 کارگزاری تحت نظارت این کانون جست‌وجو کنید.

چرا بدون کارگزاری نمی‌توان در بورس معامله کرد؟

با دانستن اینکه کارگزاری بورس چیست، تقریبا می‌دانیم که چرا باید از کارگزاری استفاده کنیم. معامله از طریق کارگزاری‌های بورس به ما امکان معامله سریع، ایمن و بدون مشکل در بازار را می‌دهد. همچنین باید بدانیم که معامله در بازار بورس به صورت مستقیم بدون کارگزاری قابل انجام نیست. پس برای معامله در بازار بورس ایران، باید حتما در یک کارگزاری ثبت‌نام و معاملات خود را از طریق این کارگزاری انجام دهیم. هرگونه معامله خارج از کارگزاری نیز از طرف سازمان بورس غیرقانونی محسوب می‌شود.

اما چرا استفاده از کارگزاری اجباری است؟ به صورت کلی، استفاده از کارگزاری باعث می‌شود تا نهادهای قانونی، بتوانند به راحتی و بدون مشکل روی بازار نظارت داشته باشند. همچنین افراد زیادی ممکن است از یک کارگزاری استفاده کند و کارگزاری به عنوان واسطه قانونی آن‎ها شناخته می‌شود. این موضوع باعث می‌شود تا بازار نظم بیشتری داشته باشد و به جای چندین هزار کاربر، 115 کارگزاری تأیید شده سازمان بورس به واسطه این افراد در بازار فعالیت کنند.

آموزش رایگان بورس را با پارسیان بورس شروع کنید.

کارگزاری بورس در برابر بروکر فارکس

بررسی اینکه کارگزاری بورس چیست، ممکن است این سوال را برای کاربران به وجود آورد که تفاوت کارگزاری و بروکر چیست؟ آیا بروکرهای فارکس نیز همان کار کارگزاری‌ها را انجام می‌دهند؟ بهتر است برای پاسخ این سوال، نگاهی به جدول مقایسه بین کارگزاری بورس و بروکر فارکس داشته باشیم:

کارگزاری‌های بورس، در بازار بورس ایران فعالیت دارند و مخصوص این بازار هستند. این کارگزاری‌ها زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت دارند. در مقابل، بروکرهای فارکس در زمینه بازار جهانی فارکس فعالیت می‌کنند. این بروکرها از نظر قانونی زیر نظر رگولاتوری (Regulatory) هستند.

رگولاتوری به معنای نظارت نهادهای دولتی یا خصوصی بر فعالیت یک بروکر است. برای مثال، اگر بروکری رگوله FSA را داشته باشد، به این معناست که سازمان FSA (مخفف Financial Services Agency) فعالیت این بروکر را نظارت می‌کند. FSA یک نهاد دولتی مربوط به ژاپن است که نظارت بر فعالیت‌های مالی را بر عهده دارد. اگر می‌خواهید بیشتر درمورد بروکرهای فارکس بدانید، می‌توانید نگاهی به مقاله بروکر فارکس چیست داشته باشید.

مراحل ثبت‌نام در کارگزاری

تا به اینجای کار حسابی درباره اینکه کارگزاری بورس چیست توضیح دادیم. اما چطور شروع به معامله در یک کارگزاری کنیم؟ برای این کار، ابتدا باید کد بورسی خود را دریافت کنید. برای دریافت این کد نیز باید سراغ ثبت‌نام در سامانه سجام بروید. سامانه سجام (سامانه جامع اطلاعات مشتریان) توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه با هدف یکپارچه‌سازی اطلاعات سرمایه‌گذاران توسعه یافته است. برای احراز هویت در سجام، مدارک زیر را نیاز دارید:

• اطلاعات شناسنامه‌ای: نام و نام خانوادگی، تاریخ تولد، سریال شناسنامه، کد ملی و نام پدر.
• اطلاعات بانکی: شماره حساب و شبا، نام بانک و نام شعبه.
• اطلاعات ارتباطی: آدرس محل کار و سکونت، کد پستی، تلفن ثابت و تلفن همراه.

بعد از آماده‌سازی مدارک، می‌توانید به صورت غیرحضوری در سجام ثبت‌نام کنید. ثبت‌نام سجام در چند گام انجام می‌شود:

1. وارد وبسایت رسمی سجام به آدرس Ir شوید و گزینه ثبت نام در سجام را انتخاب کنید.
2. شماره تلفن و کد امنیتی تصویر را وارد کنید. شماره تلفن باید به نام شما باشد.
3. کد تأیید پیامک شده را وارد کنید.
4. کد ملی را وارد و سپس نوع شخص (حقیقی یا حقوقی) را انتخاب کنید.
5. اگر نماینده قانونی فرد دیگری هستید، گزینه نماینده قانونی و اگر ثبت‌نام برای خودتان است، گزینه اصیل را انتخاب کنید.
6. در این مرحله هزینه ثبت‌نام نمایش داده می‌شود که می‌توانید آن را به صورت آنلاین پرداخت کنید.
7. سایر فیلدهای اطلاعاتی (اطلاعات تماس، بانکی و..) را پر کنید. همچنین در صفحه کدهای سهامداری اگر چنین کدی ندارید، گزینه تأیید/ادامه گام بعدی را انتخاب کنید.
8. پس از تکمیل تمامی فیلدها، اطلاعات کامل به شما نمایش داده می‌شود. آن را بررسی کنید و اگر جایی از آن اشتباه بود، آن را اصلاح کنید.
9. تعهدنامه‌ای به شما ارائه می‌شود که باید آن را تأیید کنید. پس از تأیید، گزینه ذخیره را بزنید.
10. ثبت‌نام شما در سجام انجام می‌شود.

پس از ثبت‌نام سجام، به شما کد 10 رقمی سجام داده می‌شود. با داشتن این کد، می‌توانید در کارگزاری مدنظر خود ثبت‌نام و احراز هویت کنید. احراز هویت در کارگزاری می‌تواند به صورت حضوری و غیرحضوری (با کلیپ و عکس از مدارک هویتی شما) انجام شود. پس از ثبت‌نام در کارگزاری نیز کد بورسی به شما اختصاص داده می‌شود. اما نحوه انتخاب کارگزاری بورس چطور است؟

ادامه مسیر یادگیری در دوره جامع بورس آکادمی پارسیان بورس

معیارهای انتخاب بهترین کارگزاری

در بین 115 کارگزاری فعال در بازار بورس ایران، انتخاب کارگزاری مناسب کاملا بر عهده شماست. با این حال، معیارهایی وجود دارند که می‌توانید کارگزاری‌های مدنظرتان را با آن‌ها بسنجید و مقایسه کنید. اعتبار کارگزاری، میزان کارمزد دریافتی، کیفیت پلتفرم معاملاتی و پشتیبانی کارگزاری از جمله این معیارها هستند.

یک کارگزاری مناسب، در قدم اول باید معتبر و تحت تأیید سازمان بورس باشد. پس قبل از هر چیزی، ابتدا اعتبار کارگزاری و مجوزهای آن را از طریق سایت کانون کارگزاران بورس بررسی کنید. سپس باید نگاهی به میزان کارمزد دریافتی و هزینه‌های کارگزاری داشته باشید. فرض کنید دو کارگزاری علاوه‌بر کارمزد، هزینه‌های دیگری نیز دریافت می‌کنند؛ در این صورت بررسی هزینه‌های کلی معاملات و خدمات ارائه‌شده می‌تواند در انتخاب کارگزاری مؤثر باشد.

کیفیت پلتفرم معاملاتی در سرعت و راحتی انجام معاملات نقش مهمی دارد. یک کارگزاری مناسب، پلتفرمی سبک و سریع در اختیار شما قرار می‌دهد تا بتوانید با کمترین تأخیر، شروع به معامله در بورس کنید. در نهایت نیز داشتن پشتیبانی مناسب می‌تواند سوالات شما را به خوبی پاسخ دهد و شما را راهنمایی کند. حتما قبل از انتخاب کارگزاری مدنظر خود، آن را با معیارهایی که بررسی کردیم و همچنین نیازها و معیارهای خود برای یک کارگزاری بررسی کنید.

جمع‌بندی

در این مقاله، به بررسی اینکه کارگزاری چیست، وظایف کارگزار بورس و نحوه انتخاب کارگزاری بورس پرداختیم. کارگزاری‌ها، واسطه‌های بین شما و دنیای بورس هستند و خدمات اجرای سفارش، مشاوره، سبدگردانی و بازارگردانی انجام می‌دهند. اگر به بازار بورس و فعالیت در آن علاقه دارید، دوره جامع بورس برای شماست. شرکت در این دوره می‌تواند به شما در کسب سود از بازار بورس بسیار کمک کند.

سوالات متداول

کارگزاری چیست؟

کارگزاری یک واسطه بین سرمایه‌گذار و بازار بورس است و از طریق آن، سرمایه‌گذاران در بازار بورس فعالیت می‌کنند.

آیا می‌توان در چند کارگزاری ثبت‌نام کرد؟

بله، محدودیتی برای تعداد کارگزاری برای افراد وجود ندارد.

برای ثبت‌نام در کارگزاری چه مدارکی لازم است؟

کد 10 رقمی سجام، شناسنامه یا کارت ملی یا گواهینامه برای احراز هویت، اطلاعات بانکی.

آیا معامله بدون کارگزاری مجاز ممکن است؟

خیر، معامله در بازار بورس بدون ثبت‌نام در یک کارگزاری مجاز ممکن نیست.

فرق کارگزاری بورس و بروکر فارکس چیست؟

کارگزاری بورس زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار ایران و در بازار بورس ایران فعالیت دارد، اما بروکر فارکس زیر نظر رگولاتوری و در بازار فارکس فعالیت می‌کند.

آیا تغییر کارگزاری امکان‌پذیر است؟

بله، می‌توانید در هر زمان کارگزاری خود را عوض و در یک کارگزاری دیگر ثبت‌نام کنید.