توکن چیست؟ آشنایی با انواع توکن

توکن یک واحد دیجیتال است که می‌تواند برای نمایش ارزش، دارایی، حق دسترسی یا کاربرد مشخص روی یک بلاکچین ایجاد شود. تفاوت با کوین این است که کوین‌ها عملکردی شبیه به ارزهایی که می‌شناسیم (مانند ریال و یورو) دارند، در حالی که توکن‌ها کاربردهای گسترده‌تری دارند که فراتر از پرداخت هستند. هردوی این واحدها در بستر شبکه بلاکچین (Blockchain) مورد استفاده قرار می‌گیرند.

می‌توان مفهوم کلی توکن را در یک جمله خلاصه کرد؛ اما برای اینکه بتوانیم به‌خوبی با بازار ارز دیجیتال آشنا شویم، نیاز داریم تا عمیق‌تر و با دقت بیشتر به مفاهیم این بازار نگاه کنیم. در ادامه این مقاله، به بررسی اینکه توکن چیست، توکن چگونه کار می‌کند، انواع توکن، مزایا و معایب توکن و ریسک‌های این دارایی دیجیتال می‌پردازیم. اگر به بازار رمزارزها و تکنولوژی‌های پیچیده آن علاقه دارید، می‌توانید با مطالعه این مقاله یک قدم به درک بهتر این بازار نزدیک شوید.

توکن چیست؟

توکن (Token)، یک واحد دیجیتال است که دارایی یا ارزش را روی شبکه بلاکچین نشان می‌دهد (Coinbase). به‌صورت دقیق‌تر، توکن واحدی دیجیتال است که قابلیت ثبت روی بلاکچین را دارد و برای نمایش ارزش، دارایی، حق دسترسی یا برای کاربردی خاص استفاده می‌شود. کاربرد توکن صرفاً محدود به نمایش دارایی نیست و می‌تواند کاربردهای دیگری مانند استفاده برای رأی‌گیری نیز داشته باشد. همچنین توکن‌ها می‌توانند شکل‌های مختلفی داشته باشند.

برخلاف کوین‌ها که شبکه بلاکچین اختصاصی خود را دارند، توکن‌ها معمولاً شبکه‌ای ندارند. به‌جای داشتن شبکه مخصوص خود، توکن‌ها روی یک شبکه که از قبل وجود دارد فعالیت می‌کنند. برای مثال، تقریباً همه ما درباره تتر (Tether) یا همان دلار دیجیتال، چیزهایی می‌دانیم. USDT، توکن تتر است و شبکه‌ی خاص خود را ندارد؛ در نتیجه، روی شبکه‌های دیگری مانند اتریوم که از قبل وجود داشته‌اند اجرا شده و فعالیت می‌کند. قوانین توکن، توسط قرارداد هوشمند (Smart Contract) یا استاندارد (Standard) آن مشخص می‌شود و هردوی این موارد را توسعه‌دهنده توکن تنظیم می‌کند.

بیایید مثال دیگری برای توکن بزنیم. همه‌ی ما از جمله من و شما حداقل یک‌بار درباره NFTها شنیده‌ایم. NFTها چندسال پیش سروصدای زیادی به‌پا کردند و ردپای آن‌ها در سراسر اینترنت دیده می‌شد. NFT، مخفف عبارت Non-Fungible Token یا توکن غیرقابل تعویض است و نوعی توکن محسوب می‌شود.

توکن به زبان ساده

برای اینکه بهتر بفهمید که توکن چیست، بیایید با مثال آن را درک کنیم. فرض کنید یک پلتفرم آنلاین برای استفاده از خدمات خود، یک دارایی دیجیتال به نام «X Token» ایجاد کرده است. کاربران می‌توانند این توکن را خریداری و از آن برای دریافت خدمات، پرداخت هزینه‌ها یا استفاده از امکانات مشخص پلتفرم در داخل خود پلتفرم استفاده کنند.

در این مثال، X Token یک دارایی دیجیتال قابل انتقال است که روی یک شبکه بلاکچینی ایجاد شده و کاربرد آن را سازنده پروژه تعیین می‌کند. برخلاف کوین‌هایی مانند بیت کوین که بلاکچین مستقل خود را دارند، توکن می‌تواند روی یک بلاکچین موجود ایجاد شود.

تعریف فنی توکن

از نظر فنی، توکن یک دارایی یا واحد ارزش دیجیتال است که می‌تواند روی یک شبکه بلاکچینی ایجاد و مدیریت شود. در بلاکچین‌هایی مانند اتریوم، توکن‌ها معمولاً از طریق قراردادهای هوشمند ایجاد می‌شوند. قرارداد هوشمند، برنامه‌ای متشکل از کد و داده است که روی بلاکچین اجرا می‌شود و می‌تواند قوانین مربوط به ایجاد، انتقال و مدیریت توکن را مشخص کند.

برای ایجاد توکن، توسعه‌دهنده می‌تواند از استانداردهای توکن شبکه نیز استفاده کند. برای مثال، استاندارد ERC-20 در شبکه اتریوم مجموعه‌ای از قواعد و توابع مشخص را برای توکن‌های قابل‌تعویض (Fungible) تعریف می‌کند. این استاندارد قابلیت‌هایی مانند انتقال توکن بین حساب‌ها، مشاهده موجودی، تعیین عرضه کل و تأیید امکان خرج‌کردن مقدار مشخصی از توکن توسط یک حساب دیگر را مشخص می‌کند.

در نتیجه، یک توکن ERC-20 را می‌توان به‌صورت ساده مجموعه‌ای از داده‌ها و قوانین در یک قرارداد هوشمند در نظر گرفت. قرارداد مشخص می‌کند چه تعداد توکن وجود دارد، موجودی هر آدرس چقدر است و توکن‌ها تحت چه شرایطی می‌توانند منتقل شوند. به همین دلیل، کیف پول‌ها، صرافی‌های غیرمتمرکز و سایر برنامه‌های بلاکچینی می‌توانند با استفاده از استانداردهای مشترک، توکن‌های مختلف را شناسایی و با آن‌ها تعامل کنند.

USDT، ساده‌ترین مثال برای یک توکن ERC-20 است. این توکن به پروژه تتر تعلق دارد؛ اما روی بلاکچین اتریوم توسعه داده شده است و از استاندارد ERC-20 استفاده می‌کند. (جلوتر به بررسی کامل استانداردهای توکن می‌پردازیم). در اینجا باید بدانیم که USDT روی چند بلاکچین دیگر نیز فعالیت می‌کند. پس حالا می‌دانیم که توکن چیست؛ توکن صرفاً یک «ارز بدون بلاکچین» نیست، بلکه مفهومی عمیق و قابل بحث است.

توکن چگونه کار می‌کند؟

برای درک نحوه کار توکن، می‌توانیم یک توکن ERC-20 در شبکه اتریوم را مثال بزنیم. در این مدل، توکن توسط یک قرارداد هوشمند ایجاد و مدیریت می‌شود. این قرارداد قوانینی مانند میزان عرضه توکن، موجودی آدرس‌ها و نحوه انتقال آن را مشخص می‌کند. استاندارد ERC-20  نیز مجموعه‌ای از توابع و رویدادهای مشخص را برای تعامل با توکن تعریف کرده است.

به همان مثال کمی بالاتر یعنی توکن X برمی‌گردیم (این توکن و پروژه کاملاً فرضی هستند و اشاره‌ای به توکن و پروژه‌ای واقعی ندارند). فرض کنید 100 توکن X دارید و می‌خواهید 20 توکن را برای شخص دیگری ارسال کنید. زمانی که تراکنش را در کیف پول خود ثبت می‌کنید، درخواست انتقال به قرارداد هوشمند توکن ارسال می‌شود. قرارداد بررسی می‌کند که موجودی شما برای انتقال کافی است یا خیر.

در صورت داشتن موجودی کافی، موجودی حساب‌تان کاهش و موجودی حساب فرد دریافت‌کننده افزایش می‌یابد (در استاندارد ERC-20، این فرآیند با تابع transfer انجام شده و رویداد در قرارداد هوشمند نیز ثبت می‌شود). توجه کنید که توکن مانند یک فایل یا یک تکه کالای فیزیکی در کیف پول قرار نمی‌گیرد و جابجا نمی‌شود؛ بلکه اطلاعات مربوط به موجودی آدرس‌ها در قرارداد توکن و وضعیت بلاکچین به‌روزرسانی می‌شوند. کیف پول نیز با خواندن اطلاعات قرارداد، موجودی توکن هر آدرس را نمایش می‌دهد.

در اینجا باید به یک نکته دقت کنیم؛ توکن خودش الزاماً یک بلاکچین مستقل ندارد. مثلاً یک ERC-20 روی بلاکچین Ethereum اجرا می‌شود و قرارداد هوشمند آن روی همان شبکه قرار دارد. بنابراین وقتی می‌گوییم «انتقال توکن»، در واقع داریم با قرارداد هوشمند توکن تعامل می‌کنیم و وضعیت ثبت‌شده در بلاکچین را تغییر می‌دهیم.

موجودی توکن به‌معنای وجود یک فایل یا سکه دیجیتال داخل کیف پول نیست؛ موجودی در وضعیت بلاکچین و قرارداد توکن ثبت می‌شود و کیف پول صرفاً امکان دسترسی و مدیریت آن را با استفاده از کلیدهای خصوصی فراهم می‌کند.

توکن روی بلاکچین چگونه ایجاد می‌شود؟

حالا به‌خوبی می‌دانیم که توکن چیست؛ اما چطور می‌توان یک توکن درست کرد؟ برای ایجاد یک توکن، برخلاف ساخت یک کوین، نیازی به ایجاد یک بلاکچین مستقل نیست. توسعه‌دهنده می‌تواند از یک شبکه بلاکچینی موجود استفاده کند و توکن خود را طبق استانداردهای آن شبکه ایجاد کند. برای مثال، در شبکه اتریوم می‌توان یک توکن قابل‌تعویض را با استفاده از استاندارد ERC-20 ایجاد کرد. این استاندارد مجموعه‌ای از قوانین و توابع موردنیاز برای تعامل با توکن را مشخص می‌کند. فرآیند عملی ساخت توکن، چندین مرحله دارد.

در مرحله اول، توسعه‌دهنده ویژگی‌های توکن مانند نام، نماد، تعداد اعشار و میزان عرضه را مشخص می‌کند. این داده‌ها باید با استفاده از یک قرارداد هوشمند پیاده‌سازی شوند. در ادامه، توسعه‌دهدنه باید یک شبکه بلاکچینی برای توکن انتخاب کند. این شبکه قرار نیست همیشه اتریوم باشد، شبکه‌های دیگری از جمله بایننس (Binance و شبکه Binance Smart Chain، به اختصار BSC)، شبکه سولانا (Solana) و شبکه ترون (Tron) نیز می‌توانند میزبان توکن‌ها باشند.

پس از انتخاب شبکه، قرارداد هوشمندی ایجاد می‌شود که قوانین و عملکرد توکن را در خود دارد. برای مثال، قرارداد می‌تواند مشخص کند چه تعداد توکن وجود داشته باشد، موجودی هر آدرس چگونه ثبت شود و توکن‌ها تحت چه شرایطی قابل انتقال باشند. پس از آماده شدن قرارداد هوشمند، توسعه‌دهنده آن را روی شبکه بلاکچینی که انتخاب کرده مستقر یا اصطلاحاً Deploy می‌کند. با انجام این کار، قرارداد یک آدرس مشخص روی شبکه خواهد داشت و کاربران و برنامه‌های دیگر می‌توانند با آن تعامل کنند.

در ادامه، طبق قوانین تعیین‌شده در قرارداد، عرضه توکن ایجاد و توکن به آدرس‌های مشخص اختصاص داده می‌شود. برای مثال، اگر عرضه اولیه یک توکن یک میلیون واحد تعیین شده باشد، قرارداد می‌تواند این مقدار را ایجاد و طبق قوانین پروژه آن را میان آدرس‌های مشخص توزیع کند. در برخی توکن‌ها نیز قرارداد امکان ایجاد واحدهای جدید (Mint) را در شرایط مشخص فراهم می‌کند که در اینجا نیازی نیست به آن بپردازیم.

بنابراین، به‌صورت ساده می‌توان گفت ایجاد توکن شامل تعیین اطلاعات اولیه توکن، انتخاب یک شبکه بلاکچین، تعیین قوانین و مشخصات توکن، ایجاد و استقرار قرارداد هوشمند و در نهایت ایجاد یا تخصیص واحدهای توکن طبق قوانین آن قرارداد است.

نقش قرارداد هوشمند در توکن

قرارداد هوشمند را می‌توان به زبان ساده، مجموعه قوانین و منطق اجرایی یک توکن در نظر گرفت. در بسیاری از بلاکچین‌ها، توکن‌ها از طریق قراردادهای هوشمند ایجاد و مدیریت می‌شوند. این قرارداد مشخص می‌کند توکن چگونه ایجاد، منتقل و در شرایط تعیین‌شده مدیریت شود.

دوباره به توکن X برمی‌گردیم. برای مثال، فرض کنید این توکن روی شبکه اتریوم ایجاد شده است. قرارداد هوشمند این توکن می‌تواند اطلاعاتی مانند موجودی هر آدرس و میزان عرضه توکن را مدیریت کند و قوانینی برای انتقال آن داشته باشد. اگر کاربری بخواهد 20 واحد از توکن X را برای شخص دیگری ارسال کند، درخواست او به قرارداد هوشمند منتقل می‌شود. قرارداد پس از بررسی شرایط لازم، موجودی فرستنده و گیرنده را طبق قوانین خود به‌روزرسانی می‌کند.

برای توکن‌هایی که از استانداردی مانند ERC-20 استفاده می‌کنند، داستان کمی متفاوت است. در چنین توکن‌هایی، این استاندارد است که مشخص می‌کند قرارداد باید چه قابلیت‌هایی داشته باشد و چه خدماتی ارائه دهد. در اینجا وارد مباحث تخصصی برنامه‌نویسی برای قراردادها نمی‌شویم؛ اما اگر می‌خواهید بدانید که قرارداد هوشمند توکن چیست و چطور تنظیم می‌شود، می‌توانید سراغ EIP اتریوم بروید. (صفحه استاندارد کلی توکن – صفحه استاندارد  ERC-20)

تفاوت کوین و توکن چیست؟

کوین (Coin) و توکن (Token) هر دو دارایی‌های دیجیتال مبتنی بر فناوری بلاکچین هستند، اما تفاوت اصلی آن‌ها در نحوه ایجاد و کاربردشان است. کوین دارای بلاکچین مستقل خود است و معمولاً به‌عنوان دارایی بومی آن شبکه برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها، انتقال ارزش و در برخی شبکه‌ها مشارکت در فرایند اجماع استفاده می‌شود. برای مثال، BTC کوین بومی شبکه بیت‌کوین و اتر (ETH) کوین بومی شبکه اتریوم است.

در مقابل، توکن معمولاً روی یک بلاکچین موجود ایجاد می‌شود و برای تعریف قوانین و نحوه عملکرد آن از قرارداد هوشمند استفاده می‌کنند. به همین دلیل، ایجاد توکن نسبت به راه‌اندازی یک بلاکچین مستقل ساده‌تر است و می‌توان از آن برای کاربردهای مختلفی مانند پرداخت، دسترسی به خدمات یک پروژه، مشارکت در امور حاکمیتی یا نمایش دارایی‌های واقعی و دیجیتال استفاده کرد. در برخی شبکه‌ها مانند اتریوم نیز استانداردهای آماده برای استفاده در توکن وجود دارند.

به بیان ساده، کوین به بلاکچین اختصاصی خود وابسته است، اما توکن از زیرساخت یک بلاکچین موجود استفاده می‌کند. بنابراین هر کوین یک دارایی بومی شبکه محسوب می‌شود، اما هر توکن لزوماً بلاکچین اختصاصی ندارد

جدول مقایسه توکن و کوین

برای درک بهتر اینکه تفاوت بین کوین و توکن چیست، بهتر است نگاهی کلی به این دو در یک جدول داشته باشیم.

انواع توکن چیست؟

اشاره کردیم که توکن، انواع مختلفی دارد. توکن‌ها را می‌توان بر اساس کاربرد و ویژگی‌هایشان به دسته‌های مختلفی تقسیم کرد:

• توکن کاربردی (Utility Token): واحد پرداخت برای خدمات و محصولات در یک پلتفرم بلاکچینی
• توکن حاکمیتی (Governance Token): حق رأی برای تصمیم‌گیری‌های درون شبکه
• توکن امنیتی (Security Token): دارایی‌هایی مانند سهام که طی فرآیند توکنیزه شدن (Tokenizing) وارد بلاکچین و بازار ارز دیجیتال می‌شوند.
• استیبل‌کوین (Stablecoin): توکن‌هایی که پشتوانه واقعی (مانند طلا یا دلار) دارند.
• توکن‌های غیرمثلی یا غیرقابل تعویض (NFT): دارایی‌های خاص و یکتایی که نشان‌دهنده مالکیت هستند.

توکن کاربردی (Utility Token)

توکن کاربردی (Utility Token) نوعی دارایی دیجیتال است که برای استفاده از خدمات، محصولات یا قابلیت‌های یک پروژه یا اکوسیستم بلاکچینی طراحی می‌شود. این توکن معمولاً نشان‌دهنده مالکیت یک شرکت یا دارایی مشخص نیست، بلکه به دارنده آن امکان استفاده از امکانات خاصی را در یک پلتفرم می‌دهد.

برای مثال، یک پروژه بلاکچینی ممکن است توکن کاربردی خود را برای پرداخت هزینه خدمات، دریافت تخفیف، دسترسی به قابلیت‌های ویژه یا مشارکت در فعالیت‌های داخلی پلتفرم ارائه کند. در چنین شرایطی، کاربرد توکن به خدمات و سازوکار اکوسیستم پروژه وابسته است.

یکی از ویژگی‌های مهم توکن‌های کاربردی این است که می‌توانند در قالب استانداردهای مختلف توکن روی یک بلاکچین موجود ایجاد شوند. برای نمونه، یک پروژه می‌تواند یک توکن ERC-20 روی شبکه اتریوم ایجاد کند و از آن به‌عنوان دارایی مورد استفاده در اکوسیستم خود بهره ببرد.

به‌عنوان مثال فرض کنید یک پلتفرم بازی مبتنی بر بلاکچین ایجاد شده است و کاربران برای خرید آیتم‌های درون بازی، دریافت قابلیت‌های ویژه یا پرداخت هزینه برخی خدمات به توکن اختصاصی آن نیاز دارند. در این حالت، توکن پروژه یک کاربرد مشخص در اکوسیستم دارد و می‌توان آن را نمونه‌ای از توکن کاربردی در نظر گرفت. چند نمونه از توکن‌های کاربردی را با هم ببینیم:

• Augur (REP): Augur یک پلتفرم پیش‌بینی غیرمتمرکز است که به کاربران اجازه می‌دهد اتفاقات دنیای واقعی را پیش‌بینی کنند. توکن REP برای پاداش به کاربرانی استفاده می‌شود که پیش‌بینی درستی داشته‌اند.
• Golem (GLM): گولم یک سوپرکامپیوتر غیرمتمرکز است که به کاربران اجازه می‌دهد قدرت پردازشی خود (که از سخت‌افزار می‌آید) را به کاربران دیگر اجاره دهند. توکن GLM برای پرداخت مربوط به خدمات در این پلتفرم استفاده می‌شود.

توکن حاکمیتی (Governance Token)

توکن حاکمیتی (Governance Token) نوعی توکن است که به دارنده آن امکان مشارکت در تصمیم‌گیری‌های مربوط به یک پروژه یا پروتکل بلاکچینی را می‌دهد. دارندگان این توکن می‌توانند، بسته به قوانین پروژه، درباره تغییرات و پیشنهادهای مربوط به نحوه فعالیت یا توسعه پروتکل رأی دهند.

در بسیاری از پروژه‌های غیرمتمرکز (DeFi)، تصمیم‌هایی مانند تغییر برخی پارامترهای پروتکل، اضافه شدن یک قابلیت جدید یا نحوه استفاده از منابع پروژه می‌تواند از طریق سازوکار حاکمیتی و رأی‌گیری دارندگان توکن انجام شود. در این فرایند، قراردادهای هوشمند می‌توانند اجرای قوانین رأی‌گیری و نتایج تصویب‌شده را به‌صورت خودکار مدیریت کنند.

برای مثال، فرض کنید یک پروتکل وام‌دهی غیرمتمرکز دارای توکن حاکمیتی اختصاصی باشد. اگر توسعه‌دهندگان یا اعضای جامعه پیشنهاد دهند که نرخ بهره یکی از دارایی‌های موجود در پروتکل تغییر کند، دارندگان توکن حاکمیتی می‌توانند طبق قوانین تعیین‌شده در رأی‌گیری شرکت کنند. در صورت تصویب پیشنهاد، تغییر موردنظر ممکن است از طریق سازوکارهای تعریف‌شده در پروتکل اجرا شود.

یکی از استفاده‌های اصلی از این توکن، در DAOهاست. DAO به‌معنای سازمان خودگردان غیرمتمرکز است. قدرت تصمیم‌گیری در این سازمان به‌عهده یک نفر یا تیم مشخصی از افراد نیست؛ بلکه تصمیمات در این سازمان‌ها با استفاده از رأی‌گیری انجام می‌شوند. تمامی این رأی‌ها و تصمیمات نیز در بلاکچین ثبت می‌شود. بسیاری از DAOها از توکن‌های حاکمیتی برای رأی‌گیری استفاده می‌کنند.

یکی از توکن‌های معروف حاکمیتی، COMP است. COMP توکن حاکمیتی پروژه Compound است که روی بلاکچین اتریوم ساخته شده و برای رأی‌گیری در بستر پلتفرم‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین، کاربرد اصلی توکن حاکمیتی، ایجاد سازوکاری برای مشارکت کاربران در مدیریت و تصمیم‌گیری یک پروژه غیرمتمرکز است؛ هرچند نحوه رأی‌دهی و میزان قدرت رأی هر توکن در پروژه‌های مختلف متفاوت است.

توکن امنیتی (Security Token)

برای توضیح توکن امنیتی، از Investopedia کمک می‌گیریم. هرچیزی قابلیت توکننیزه شدن و تبدیل شدن به یک توکن را دارد؛ برای مثال، می‌توانید یک توکن بسازید که نشان‌دهنده مالکیت روی یک خودرو باشد. شماره شناسایی (پلاک) خودرو در کنار اطلاعاتی مانند نام مالک و آدرس او می‌تواند در یک بلاک در شبکه بلاکچین ذخیره شود.

اداره راهنمایی و رانندگی نیز می‌تواند از یک برنامه برای دسترسی به شبکه بلاکچین خود استفاده و توکن شما را وارد بلاکچین خود کند. به همین سادگی، مالکیت شما روی خودرو توکنیزه می‌شود و می‌توانید با فروش این توکن، مالکیت خودرو را به افراد دیگر منتقل کنید.

توکن‌های امنیتی نیز به‌همین صورت ساخته می‌شوند؛ یک شرکت دارایی خود را به‌صورت توکن وارد شبکه بلاکچین می‌کند؛ سپس از این توکن برای مبادله با دیگر توکن‌ها (که آن‌ها نیز برای نشان‌دادن مالکیت دارایی به‌کار می‌روند) استفاده می‌شود. ایده توکنیزه کردن دارایی‌ها از گذشته نیز وجود داشته است. برای مثال، در گذشته به سرمایه‌گذارانی که سهام خریداری می‌کردند، گواهی کاغذی سهام می‌دادند. این کاغذ حکم همان توکن را داشت و نشان‌دهنده مالکیت سرمایه‌گذار روی دارایی بود.

توکن‌های امنیتی (یا توکن بهادار دیجیتال) نیز همین کاربرد را دارد، با این تفاوت که در این توکن‌ها، از تکنولوژی بلاکچین استفاده می‌شود. یک توکن امنیتی لزوماً نشان‌دهنده مالکیت روی یک دارایی ثابت مانند سهام یا اوراق بهادار نیست، بلکه می‌تواند برای انواع مختلفی از دارایی‌ها مورد استفاده قرار بگیرد.

استیبل‌کوین‌ها

استیبل‌کوین (Stablecoin)، نوعی توکن است که معمولاً از پشتوانه واقعی استفاده می‌کند، در نتیجه ارزش ثابتی دارد. پشتوانه استیبل‌کوین‌ها می‌تواند ارزهای فیات (مانند دلار و یورو) و کالاهای مختلف (مانند طلا و نقره) باشد. برای مثال، USDT یک استیبل‌کوین با پشتوانه دلار است؛ به‌این معنا که به ازای هر 1 عدد توکن USDT، یک دلار واقعی ذخیره شده است.

در مقابل، در استیبل‌کوین‌های الگوریتمی، می‌بینیم که ممکن است از پشتوانه واقعی استفاده شود یا نشود. هدف این استیبل‌کوین‌ها، ثابت نگه داشتن ارزش توکن با کنترل کردن عرضه به‌صورت الگوریتمی است. پس تعریف مطلق داشتن پشتوانه واقعی برای استیبل‌کوین‌ها چندان درست نیست.

Invstopedia به ما می‌گوید که استیبل‌کوین‌ها شامل چهار نوع اصلی هستند:

• با پشتوانه ارز فیات
• با پشتوانه کالا
• با پشتوانه رمزارز
• الگوریتمی

در سال‌های اخیر، بازار ارز دیجیتال رشد زیادی داشته و تقاضا برای استیبل‌کوین‌ها بسیار بیشتر شده است؛ در نتیجه، نهادهای قانونی در تلاش هستند که قوانین و نظارت‌های مختلفی را برای این نوع توکن تنظیم کنند.اینکه استیبل‌کوین‌ها پشتوانه واقعی و ارزش ثابتی دارند، به‌معنای مناسب بودن آن‌ها برای سرمایه‌گذاری نیست. هدف ما صرفاً ارائه آموزش درباره اینکه توکن چیست است و قصد نداریم یک توکن یا دارایی را برای سرمایه‌گذاری معرفی کنیم.

NFT چیست؟

وقتی نام NFT را می‌شنویم، معمولاً یاد تصاویر معروف میمون‌ها که به‌صورت NFT بودند میفتیم. این تصاویر، بخشی از مجموعه Bored Ape بودند که نوعی توکن NFT محسوب می‌شوند. NFT مخفف عبارت Non-Fungible Token و به معنای «توکن غیرمثلی» یا «توکن غیرقابل تعویض» است؛ این توکن‌ها خاص هستند و فقط یک نسخه از آن‌ها وجود دارد.

مفهوم توکنیزه کردن در NFTها نیز کاربرد دارد. در واقع، NFTها دارایی‌هایی هستند که با استفاده از شبکه بلاکچین، توکنیزه شده‌‎اند. این دارایی‌ها می‌توانند تصاویر، ویدیوها یا هر محتوایی باشند. این توکن‌ها، یک کد منحصربه‌فرد دارند که با استفاده از فراداده (Metadata) و تابع‌های رمزنگاری ساخته می‌شود. در نتیجه، هر توکن NFT کاملاً خاص و منحصربه‌فرد است و فقط یک نسخه از آن وجود دارد. هرکسی که کلید خصوصی مربوط به NFT را داشته باشد، مالکیت آن را کسب می‌کند.

برای مثال، شما می‌توانید یک نقاشی ساده بکشید، از آن یک عکس بگیرید و آن را روی بلاکچین توکنیزه کنید. قیمت NFTها براساس قیمتی که مالک یک NFT روی آن می‌گذارد و قیمت پیشنهادی خریداران برای این NFT تعیین می‌شود. NFTهای ست Bored Ape زمانی محبوبیت بسیار زیادی داشتند؛ ترند شدن آن‌ها باعث شده بود تا خریداران، قیمت‌های نجومی برای آن‌ها پیشنهاد کنند.

استانداردهای توکن چیست؟

چندین بار به استانداردهایی مانند ERC-20 در مطلب‌مان اشاره کردیم، اما منظور از این استانداردها در توکن چیست؟ از آن‌جایی که شبکه بلاکچین اتریوم میزبان درصد زیادی از توکن‌هاست، معمولاً از استاندارد اتریوم برای بیان استانداردهای توکن استفاده می‌شود؛ در نتیجه، برای توضیح ساده این استانداردها از Ethereum.Org کمک می‌گیریم. استاندارد توکن، نحوه رفتار و تعامل توکن‌ها در سراسر شبکه و اکوسیستم اتریوم را تعیین می‌کنند.

استفاده از استاندارد باعث می‌شود تا توسعه‌دهنده بدون اینکه نیاز باشد کار خود را از صفر شروع کند، از کارکرد مناسب توکن اطمینان حاصل کند؛ یعنی مطمئن شود که توکن با بخش‌های مختلفی مانند کیف پول، صرافی و پلتفرم‌های DeFi به‌خوبی تعامل دارد. استانداردهای توکن می‌توانند در انواع مختلفی از توکن‌ها مانند توکن‌های حاکمیتی، امنیتی یا استیبل‌کوین‌ها مورد استفاده قرار بگیرند. سه استاندارد توکن نیز معمولاً بیشتر از همه استفاده می‌شوند:

• ERC-20
• ERC-721
• ERC-1155

ERC-20 چیست؟

ERC-20  یک استاندارد برای ایجاد و مدیریت توکن‌های قابل تعویض یا مثلی (Fungible Token) روی شبکه اتریوم است. این استاندارد مجموعه‌ای از قوانین و توابع مشخص را تعریف می‌کند تا توکن‌های مختلف بتوانند به شکل یکسان در شبکه اتریوم ایجاد، انتقال و مدیریت شوند.

به زبان ساده،  ERC-20 را می‌توان مانند یک «قالب استاندارد» برای ساخت توکن در نظر گرفت. توسعه‌دهنده با استفاده از این استاندارد می‌تواند توکنی ایجاد کند که کیف پول‌ها، صرافی‌ها و سایر برنامه‌های سازگار با اتریوم بتوانند آن را به‌درستی شناسایی و مدیریت کنند.

برای مثال، تتر (USDT) ، Chainlink (LINK) و یونی‌سواپ (UNI) از جمله توکن‌هایی هستند که نسخه‌ای از آن‌ها روی شبکه اتریوم با استاندارد ERC-20 پیاده‌سازی شده‌اند. این توکن‌ها با وجود تفاوت در کاربرد و ارزش، از یک استاندارد مشترک برای تعامل با شبکه استفاده می‌کنند.

یکی از ویژگی‌های مهم ERC-20 ، تعریف نحوه انجام عملیات پایه مانند انتقال توکن، بررسی موجودی و تعیین عرضه کل است. به همین دلیل، توسعه یک توکن سازگار با اکوسیستم اتریوم ساده‌تر شده و سایر برنامه‌های این شبکه نیز می‌توانند بدون نیاز به طراحی یک سازوکار کاملاً جدید با آن تعامل داشته باشند.

در نتیجه، ERC-20 خود یک ارز دیجیتال یا توکن مستقل نیست؛ بلکه استانداردی است که مشخص می‌کند یک توکن روی شبکه اتریوم چگونه باید ایجاد و مدیریت شود.

ERC-721 چیست؟

ERC-721  یک استاندارد برای ایجاد و مدیریت توکن‌های غیرقابل تعویض یا غیر مثلی (Non-Fungible Token, NFT) روی شبکه اتریوم است. توجه کنید که ERC-721 یک استاندارد برای پیاده‌سازی توکن‌های غیرقابل‌تعویض روی اتریوم است؛ NFT خودِ یک نوع دارایی/توکن است و ERC-721 یکی از استانداردهای ایجاد آن محسوب می‌شود.

برخلاف توکن‌های ERC-20 که واحدهای آن‌ها از نظر ارزش و ویژگی‌ها یکسان و قابل تعویض هستند، هر توکن ERC-721 یک دارایی منحصربه‌فرد با شناسه مخصوص به خود است. بالاتر به NFTها اشاره‌ای داشتیم.

برای مثال، فرض کنید یک مجموعه شامل 10 هزار NFT ایجاد شده است. هر NFT در این مجموعه یک شناسه منحصربه‌فرد دارد و می‌تواند ویژگی‌ها و ارزش متفاوتی نسبت به سایر توکن‌ها داشته باشد. به همین دلیل، نمی‌توان آن‌ها را مانند واحدهای یک توکن ERC-20  به‌صورت یکسان با یکدیگر جایگزین کرد.

ERC-721 در زمینه‌هایی مانند آثار هنری دیجیتال، آیتم‌های بازی، کلکسیون‌های دیجیتال و نمایش مالکیت دارایی‌های منحصربه‌فرد کاربرد دارد. این استاندارد مشخص می‌کند که این توکن‌ها چگونه ایجاد، منتقل و شناسایی شوند تا کیف پول‌ها و برنامه‌های سازگار با اتریوم بتوانند با آن‌ها تعامل داشته باشند.

ERC-1155 چیست؟

ERC-1155 یک استاندارد توکن در شبکه اتریوم است که امکان ایجاد و مدیریت چند نوع دارایی دیجیتال را در یک قرارداد هوشمند فراهم می‌کند. این استاندارد می‌تواند برای مدیریت توکن‌های قابل تعویض، غیرقابل تعویض و در برخی طراحی‌ها توکن‌های نیمه‌قابل‌تعویض (Semi-Fungible Token) استفاده شود.

برای مثال، یک بازی بلاکچینی را در نظر بگیرید که در آن بازیکنان به سکه‌های درون بازی، شمشیرهای منحصربه‌فرد و آیتم‌هایی با تعداد محدود نیاز دارند. با استفاده از ERC-1155 می‌توان انواع مختلف این دارایی‌ها را در یک قرارداد هوشمند مدیریت کرد، بدون اینکه برای هر نوع دارایی به یک قرارداد جداگانه نیاز باشد.

یکی از مزیت‌های مهم ERC-1155، امکان انتقال چند نوع توکن در یک تراکنش است. این ویژگی می‌تواند تعداد تراکنش‌ها و هزینه موردنیاز برای مدیریت مجموعه‌ای از دارایی‌ها را کاهش دهد. به همین دلیل، ERC-1155 به‌ویژه در بازی‌های بلاکچینی، مجموعه‌های دیجیتال و برنامه‌هایی که با انواع مختلف دارایی سروکار دارند، کاربرد دارد. در جدول زیر، مقایسه‌ای کلی بین سه استاندارد اتریوم انجام داده‌ایم:

مهم‌ترین کاربردهای توکن چیست؟

تا به اینجا فهمیدیم که توکن چیست و انواع آن کدام‌اند؛ اما کاربرد توکن چیست؟ اشاره کردیم که توکن‌ها کاربردهای مخلتفی دارند و می‌توان استفاده‌های متنوعی از آن‌ها داشت. توکن‌ها معمولاً برای موارد زیر استفاده می‌شوند:

• پرداخت: توکن‌ها می‌توانند برای انتقال ارزش و پرداخت هزینه کالا، خدمات یا کارمزدهای مربوط به یک پلتفرم استفاده شوند. برخی پروژه‌ها نیز توکن اختصاصی خود را به‌عنوان روش پرداخت در اکوسیستم‌شان ارائه می‌کنند.
• دسترسی: برخی توکن‌ها به کاربران امکان دسترسی به محصولات، خدمات یا قابلیت‌های خاص یک پلتفرم را می‌دهند. برای مثال، داشتن مقدار مشخصی از یک توکن می‌تواند دسترسی کاربر به امکانات ویژه یک پروژه را فعال کند.
• حاکمیت: توکن‌های حاکمیتی به کاربران اجازه می‌دهند در تصمیم‌گیری‌های یک پروژه یا پروتکل غیرمتمرکز مشارکت کنند. دارندگان این توکن‌ها می‌توانند، طبق قوانین پروژه، درباره پیشنهادهایی مانند تغییر پارامترها یا نحوه استفاده از منابع رأی دهند.
• توکنیزه کردن یا توکن‌سازی دارایی: با استفاده از توکن‌ها می‌توان مالکیت روی یک دارایی واقعی را به شکل یک توکن در بلاکچین درآورد. برای مثال، می‌توان حقوق مرتبط با یک ملک یا دارایی مالی را به توکن‌های دیجیتال تبدیل کرد که قابلیت خرید و فروش روی بلاکچین را دارند.
• DeFi: توکن‌ها یکی از اجزای اصلی اکوسیستم امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) هستند و در فعالیت‌هایی مانند وام‌دهی، تأمین نقدینگی، استیکینگ و معامله دارایی‌ها استفاده می‌شوند.
• بازی‌های بلاکچینی: در بازی‌های بلاکچینی، توکن‌ها می‌توانند برای خریدوفروش آیتم‌ها، پرداخت‌های درون بازی، پاداش دادن به بازیکنان و ایجاد اقتصاد داخلی بازی استفاده شوند.
• NFT: توکن‌های غیرقابل تعویض یا غیرمثلی (NFT) برای نمایش و انتقال مالکیت یا حقوق مرتبط با دارایی‌های منحصربه‌فرد دیجیتال استفاده می‌شوند. آثار هنری دیجیتال، آیتم‌های بازی، کلکسیون‌ها و برخی گواهی‌های دیجیتال از نمونه‌های کاربرد NFT هستند.

توکن‌سازی دارایی‌ها

چندین بار در بررسی اینکه توکن چیست به توکن‌سازی دارایی‌ها و به اصطلاح توکنیزه کردن اشاره کردیم. اما بیایید دقیق‌تر به این موضوع نگاه کنیم. می‌دانیم که توکن‌‍سازی به‌صورت کلی به‌معنای تبدیل یک دارایی به یک توکن دیجیتال است. اما آیا این یعنی دارایی فیزیکی ما تبدیل به دارایی مجازی می‌شود؟

خیر. چیزی که در فرآیند توکن‌سازی تبدیل به توکن می‌شود خود دارایی نیست، بلکه «مالکیت» آن است. مثال خودرو که بالاتر به آن پرداختیم را به یاد بیاورید. در این مثال، چیزی که ما توکنیزه می‌کنیم حق «مالکیت» خودرو است، نه بدنه یا بخشی از خودرو. توکن‌سازی صرفاً به خودرو محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌توانید هر دارایی که روی آن مالکیت دارید را توکنیزه کنید. طلا، املاک، خودرو، دارایی مالی و حتی عکسی که از نقاشی خودتان گرفته‌اید، همگی قابلیت توکن‌سازی را دارند.

توکن‌هایی که مربوط به دارایی‌های توکنیزه شده هستند، درست مانند دیگر توکن‌ها روی شبکه بلاکچین فعالیت دارند. این توکن‌ها معمولاً با استفاده از قراردادهای هوشمند ساخته می‌شوند؛ قراردادهای هوشمند، چهارچوب مشخصی به این توکن‌ها می‌دهد و اطلاعاتی مانند تعداد، ارزش و نوع مالکیت آن‌ها را مشخص می‌کند.

در اینجا، توجه کنید که داشتن یک توکن، الزاماً مالکیت قانونی و کامل ایجاد نمی‌کند. برای داشتن مالکیت قانونی و کامل روی هر چیزی، باید یک سازوکار مشخص قانونی وجود داشته باشد تا مالکیت ما را تأیید کند. برای مثال، فردی می‌تواند با داشتن اطلاعات خودروی شما، یک توکن بسازد که طبق آن، خودرو به‌جای شما، متعلق به اوست؛ اما این فرد نمی‌تواند به‌صورت قانونی ادعا کند که مالکیت واقعی و حقیقی خودرو را دارد.

نمونه‌هایی از توکن‌های معروف

دانستن تئوری اینکه توکن چیست کافی نیست و باید مثال‌های عملی آن را نیز بلد باشیم. توکن‌ها در سراسر شبکه بلاکچین و بازار ارز دیجیتال حضور دارند و به روش‌های مختلفی در اختیار کاربران هستند. چند نمونه از معروف‌ترین این توکن‌ها را می‌بینیم:

• تتر (USDT): یکی از شناخته‌شده‌ترین استیبل‌کوین‌های بازار است که با هدف حفظ ارزش نزدیک به دلار آمریکا طراحی شده و با پشتوانه این ارز فعالیت دارد. USDT روی چند شبکه بلاکچینی عرضه شده و برای انتقال ارزش، انجام معاملات و برخی فعالیت‌های DeFi استفاده می‌شود.
• چین‌لینک (LINK): توکن اکوسیستم Chainlink است که برای ایجاد ارتباط بین منابع داده خارج از بلاکچین و خود بلاکچین فعالیت ایجاد شده است. LINK در سازوکار اقتصادی شبکه و پرداخت هزینه برخی خدمات در آن کاربرد دارد.
• یونی‌سواپ (UNI): توکن حاکمیتی پروتکل Uniswap است که یک صرافی غیرمتمرکز (DEX) محسوب می‌شود. دارندگان این توکن می‌توانند طبق قوانین حاکمیتی پروژه در برخی تصمیم‌گیری‌های مرتبط با توسعه و مدیریت پروتکل مشارکت کنند.
• AAVE: توکن اکوسیستم Aave، یک پروتکل مالی غیرمتمرکز (DeFi) برای وام‌دهی و دریافت وام است. Aave علاوه‌بر کاربردهای مرتباط با اکوسیستم، در حاکمیت پروتکل نیز نقش دارد. دارندگان این توکن می‌توانند در برخی تصمیم‌گیری‌های مربوط به اکوسیستم Aave شرکت کنند و رأی دهند.

آیا تتر یک کوین است؟

خیر. تتر (USDT)، یک توکن از نوع استیبل‌کوین (Stablecoin) است. اشاره کردیم که USDT از استاندارد ERC-20 استفاده می‌کند، اما به‌این معنا نیست که تتر فقط روی اتریوم فعالیت دارد؛ تتر روی بیش از 14 بلاکچین مختلف از جمله اتریوم، ترون، سولانا، Avalanche، پالیگان، آربیتروم، BNB Chain و Cosmo نیز توسعه یافته است.

در هر شبکه نیز تتر استاندارد خاص خود را دارد. ERC-20، استاندارد این توکن فقط در شبکه اتریوم است و در دیگر شبکه‌ها، استانداردهای دیگری نیز وجود دارند. برای مثال، تتر در شبکه ترون از استاندارد TRC-20 استفاده می‌کند.

برای مثال، اگر کاربر بخواهد USDT را از یک صرافی به کیف پول خود منتقل کند، باید شبکه‌ای را انتخاب کند که هم صرافی و هم کیف پول از آن پشتیبانی کنند. انتخاب شبکه اشتباه می‌تواند باعث از دست رفتن یا دشوار شدن بازیابی دارایی شود پس تتر یک توکن است، اما روش فهمیدن فرق بین یک کوین و یک توکن چیست؟

چگونه بفهمیم یک ارز دیجیتال توکن است یا کوین؟

برای تشخیص اینکه یک ارز دیجیتال کوین است یا توکن، مهم‌ترین معیار بررسی بلاکچین آن است. اگر ارز دیجیتال دارای بلاکچین مستقل و شبکه اختصاصی خود باشد، یک کوین محسوب می‌شود؛ اما اگر روی بلاکچین دیگری ایجاد شده باشد، در دسته توکن قرار می‌گیرد.

برای مثال، بیت کوین (BTC) یک کوین محسوب می‌شود، زیرا شبکه و بلاکچین اختصاصی خود را دارد. اتر (ETH) نیز کوین بومی شبکه اتریوم است. در مقابل، تتر (USDT) و چین‌لینک (LINK) نمونه‌هایی از توکن هستند که روی بلاکچین‌های موجود عرضه شده‌اند.

برای بررسی این موضوع می‌توان از کاوشگرهای بلاکچینی یا بلاکچین اکسپلورر (Blockchain Explorer) استفاده کرد. در صفحه مربوط به یک دارایی در کاوشگر، معمولاً اطلاعاتی درباره شبکه و قرارداد هوشمند آن نمایش داده می‌شود. وجود یک قرارداد هوشمند و آدرس قرارداد در شبکه‌ای مانند اتریوم می‌تواند نشان دهد که دارایی موردنظر یک توکن است.

در اینجا، باید بدانیم که بلاکچین اکسپلورر مستقیماً به ما نمی‌گویند که دارایی یک توکن یا کوین است؛ در نتیجه، باید خودمان این موضوع را بفهمیم. در عکس بالا، صفحه USDT در سایت Blockchain.com را می‌بینیم. اگر به بخش Project Link نگاهی داشته باشیم، آدرس اتریوم را برای قرارداد و توسعه‌دهنده می‌بینیم. پس طبیعتاً، USDT روی شبکه اتریوم و یک توکن است. حالا عکس زیر را ببینید:

در صفحه بیت کوین و در بخش Project Links، اثری از قرارداد دیگر بلاکچین‌ها را نمی‌بینیم؛ پس نتیجه می‌گیریم که BTC یک کوین است که روی شبکه بومی خود یعنی بیت کوین فعالیت دارد. باید بدانیم که همه توکن‌ها روی شبکه اتریوم فعالیت ندارند و ممکن است در این بخش، اطلاعات شبکه دیگری مانند ترون یا BNB را ببینیم. برای فهمیدن این موضوع، می‌توانید از ابزارهای دیگر مانند Etherscan نیز استفاده کنید. در Etherscan، می‌توانید با استفاده از بخش Search، توکن‌های اتریوم را پیدا کنید.

توکنومیکس (Tokenomics) چیست؟

توکنومیکس (Tokenomics) به ساختار اقتصادی یک توکن و نحوه ایجاد، توزیع و عرضه آن مربوط می‌شود. بررسی توکنومیکس به ما کمک می‌کند تا بفهمیم چه مقدار توکن وجود دارد، چه مقدار از آن در گردش است و توکن‌ها میان چه افرادی توزیع شده‌اند. مهم‌ترین مواردی که هنگام بررسی توکنومیکس باید به آن‌ها توجه کرد عبارت‌اند از:

• عرضه کل (Total Supply) : مجموع توکن‌هایی که ایجاد شده‌اند یا طبق قوانین پروژه می‌توانند ایجاد شوند.
• عرضه در گردش (Circulating Supply) : مقدار توکن‌هایی که درحال حاضر در بازار در گردش هستند و در اختیار کاربران قرار دارند.
• توزیع توکن (Token Allocation) : مشخص می‌کند که توکن‌ها چه مقدار و به چه بخش‌هایی مانند تیم توسعه، سرمایه‌گذاران، جامعه یا خزانه پروژه اختصاص یافته‌اند.
• وستینگ (Vesting) : دوره‌ای که طی آن توکن‌های تخصیص‌یافته به سرمایه‌گذاران به‌جای عرضه یک‌جا، به‌تدریج قابل دریافت خواهند بود.
• آزادسازی توکن (Token Unlock) : زمانی که بخشی از توکن‌های قفل‌شده طبق برنامه پروژه وارد چرخه گردش می‌شوند.
• نقدشوندگی (Liquidity) : مقدار سرمایه‌ای در بازار که به توکن اختصاص داشته و در بازار توکن گردش دارد.
• تمرکز دارندگان (Holder Concentration) : میزان تمرکز عرضه توکن در تعداد محدودی از کیف پول‌ها؛ یعنی هر سرمایه‌گذار، چه تعداد از توکن را در اختیار دارد.

مزایا و معایب توکن‌ها

تا به اینجای کار، به‌خوبی می‌دانیم که توکن چیست و با انواع توکن و کاربرد توکن نیز آشنا شدیم. پس بد نیست نگاهی به مزایا و معایب توکن نیز داشته باشیم. برای کوتاهی مطلب‌مان و ارائه آن به‌صورت خلاصه، مزایا و معایب توکن‌ها را در جدول زیر لیست کرده‌یم:

ریسک‌های مهم توکن‌ها

توکن‌ها نیز مانند دیگر دارایی‌ها در بازار ارز دیجیتال، ریسک‌ها و مشکلات خاص خود را دارند. برای مثال، طبق داده‌های Chainalysis، در سال 2024 حدود 3.59 درصد از توکن‌های راه‌اندازی‌شده الگوهایی داشتند که می‌توانست با طرح‌های کلاهبرداری Rug Pull  مرتبط باشد. 3.59 درصد عدد چندانی نیست و همچنین به‌صورت قطعی تمام این پروژه‌ها کلاهبرداری نبوده‌اند؛ اما کماکان باید هنگام فعالیت در بازار ارز دیجیتال و استفاده از توکن‌ها، ریسک‌های آن‌ها را بدانیم.

ریسک‌های زیر، مواردی هستند که باید آن‌ها را بشناسیم و درباره این کلاهبرداری‌ها بدانیم.

• قرارداد مخرب: قرارداد هوشمندی که عمداً با عملکردهای مخفی یا مخرب طراحی شده است؛ برای مثال، ممکن است قرارداد به توسعه‌دهنده اجازه دهد دارایی‌های کاربران را برداشت کند یا شرایط معامله را به نفع خود تغییر دهد.
• آسیب‌پذیری قرارداد: وجود خطا یا ضعف امنیتی در کد قرارداد هوشمند می‌تواند به مهاجمان اجازه دهد برخلاف منطق مورد انتظار پروژه، از قرارداد سوءاستفاده کنند. برخلاف قرارداد مخرب که ممکن است از ابتدا با هدف سوءاستفاده طراحی شده باشد، آسیب‌پذیری می‌تواند یک نقص ناخواسته در یک قرارداد ظاهراً سالم باشد.
• هانی‌پات (Honeypot): نوعی کلاهبرداری است که در آن توکن ظاهراً قابل خرید است، اما قرارداد هوشمند شرایطی ایجاد می‌کند که فروش آن برای کاربران عادی امکان‌پذیر نباشد یا با محدودیت‌های غیرعادی مواجه شود. در نتیجه، سرمایه‌گذار می‌تواند توکن را بخرد اما نمی‌تواند آن را بفروشد.
• نقدشوندگی پایین: اگر حجم نقدینگی یک توکن پایین باشد، خرید و فروش مقدار زیادی از آن می‌تواند قیمت را به‌شدت تغییر دهد. این موضوع ممکن است باعث شود دارنده توکن هنگام فروش با کاهش قابل‌توجه قیمت یا دشواری در پیدا کردن خریدار مواجه شود.
• تمرکز عرضه: زمانی که بخش بزرگی از عرضه توکن در اختیار تعداد کمی از کیف پول‌ها باشد، این دارندگان می‌توانند تأثیر زیادی بر قیمت و بازار توکن داشته باشند. فروش حجم زیادی از توکن توسط یکی از این دارندگان ممکن است باعث کاهش شدید قیمت شود که باعث ضرر به دیگر سرمایه‌گذاران می‌شود.
• راگ‌پول (Rug Pull): نوعی کلاهبرداری است که در آن توسعه‌دهندگان یا افراد پشت پروژه پس از جذب سرمایه و ایجاد نقدینگی، دارایی‌ها یا نقدینگی پروژه را خارج می‌کنند و عملاً پروژه را رها می‌کنند. در چنین شرایطی ارزش توکن ممکن است به‌شدت سقوط کند و سرمایه‌گذاران ضرر کنند.

قبل از خرید توکن چه چیزهایی را بررسی کنیم؟

در آخر، باید بدانیم که معیارهای انتخاب یک توکن چیست و باید قبل از خرید یک توکن چه چیزهایی را بررسی کنیم. اول از همه، قرارداد توکن را بررسی کنید. می‌توان قرارداد رسمی توکن را در بلاکچین اکسپلوررها پیدا کرد. برای این کار، اول باید آدرس قرارداد  رسمی را از وب‌سایت یا مستندات رسمی پروژه پیدا کرد و سپس همان آدرس را در اکسپلورر بررسی کرد؛ چون نام و نماد توکن قابل جعل یا تکرار هستند. استفاده از این ابزار برای بررسی شبکه فعالیت، تیم توسعه‌دهنده و کاربرد نیز توصیه می‌شود.

برای داشتن درک بهتر نسبت به یک توکن، بهتر است وایت‌پیپر (Whitepaper) آن را مطالعه کنید. وایت‌پیپر، همان نقشه راه پروژه است و با مطالعه آن، می‌توانید بفهمید که پروژه چه ساختاری دارد و اهدافش چیست. وایت‌پیپر معمولاً در بلاکچین اکسپلورر و سایت رسمی پروژه قابل مشاهده است.

مواردی مانند نقدینگی، میزان توزیع، ارزش و نمودار قیمت را می‌توانید از سایت‌هایی مانند CoinMarketCap مشاهده کنید. بررسی توکنومیکس (Tokenomics) پروژه نیز باید انجام شود. توکنومیکس ساختار توزیعی توکن را نشان داده و به سوالاتی مانند چه تعداد توکن وجود دارد؟ عرضه کل چقدر است؟ و نحوه توزیع توکن‌ها چگونه است؟ پاسخ می‌دهد.

همچنین قبل از خرید سعی کنید سابقه تیم توسعه‌دهنده را نیز پیدا کنید. یک تیم قابل اعتماد، معمولاً سابقه شفافی دارد و اعضای آن نیز ناشناس نیستند. در اینجا باید بدانیم که هیچ‌کدام از این موارد به‌تنهایی اعتبار توکن را تضمین نمی‌کنند و باید از تمامی آن‌ها درکنار هم استفاده کرد.

برای درک بهتر، می‌توانید از چک‌لیست زیر نیز استفاده کنید:

چک‌لیست جامع خرید توکن

جمع‌بندی؛ توکن چیست؟

توکن، یک واحد دیجیتال است و برای نشان دادن دارایی و ارزش در شبکه بلاکچین و بازار ارز دیجیتال به کار می‌رود. توکن برخلاف کوین، شبکه بلاکچین بومی ندارد و روی شبکه‌های بلاکچینی موجود فعالیت می‌کند. توکن‌ها کاربردهای مختلفی از جمله پرداخت، توکن‌سازی دارایی‌ها، رأی‌گیری، استفاده از خدمات یک اکوسیستم و ارائه NFTها را دارد. ریسک‌های توکن نیز شامل خطر کلاهبرداری‌هایی مانند هانی‌پات و راگ‌پول، مشکل در قرارداد هوشمند و مشکلات مربوط به عرضه و نقدینگی هستند.

در این مقاله، به بررسی اینکه توکن چیست، کاربرد توکن، انواع توکن و ریسک‌های توکن پرداختیم. توکن، یک دارایی دیجیتال است که آشنایی با آن، از قدم‌های اول برای شروع فعالیت در بازار ارزهای دیجیتال محسوب می‌شود. اگر با دیگر مفاهیم پایه ارزهای دیجیتال آشنا نیستید، می‌توانید مجموعه مفاهیم و اصطلاحات پایه ارز دیجیتال را مطالعه کنید:

• آموزش ارز دیجیتال
• آموزش رایگان ارز دیجیتال
• دوره ارز دیجیتال
• بلاکچین
• کوین
• آلت‌کوین
• کیف پول
• NFT
• DeFi
• استیبل‌کوین
• توکنومیکس (Tokenomics)

سوالات متداول

توکن چیست؟

توکن یک دارایی دیجیتال است که معمولاً روی یک بلاکچین موجود ایجاد می‌شود و می‌تواند کاربردهایی مانند پرداخت، حاکمیت، دسترسی به خدمات یا نمایش مالکیت دارایی‌ها داشته باشد.

تفاوت کوین و توکن چیست؟

کوین دارای بلاکچین مستقل خود است، اما توکن معمولاً روی بلاکچین دیگری ایجاد می‌شود و از زیرساخت آن استفاده می‌کند.

آیا بیت کوین توکن است؟

خیر. بیت‌کوین یک کوین است، زیرا بلاکچین و شبکه اختصاصی خود را دارد.

آیا تتر یک توکن است؟

بله. USDT یک توکن است که روی چندین بلاکچین عرضه شده و نسخه‌های آن از استانداردهای مختلف همان شبکه‌ها استفاده می‌کنند.

توکن چگونه ساخته می‌شود؟

وکن معمولاً با ایجاد و استقرار یک قرارداد هوشمند روی بلاکچین موجود ساخته می‌شود و قوانین آن مانند عرضه و نحوه انتقال در قرارداد مشخص می‌شود.

توکن روی چه شبکه‌ای ساخته می‌شود؟

توکن‌ها می‌توانند روی شبکه‌های مختلفی مانند اتریوم، BNB Chain، سولانا و سایر بلاکچین‌های سازگار ایجاد شوند.

ERC-20 چیست؟

ERC-20 یک استاندارد برای ایجاد و مدیریت توکن‌های قابل تعویض روی شبکه اتریوم است.

انواع توکن چیست؟

توکن‌ها بر اساس کاربرد و ویژگی‌هایشان به انواعی مانند توکن کاربردی، حاکمیتی، امنیتی، استیبل‌کوین و NFTها تقسیم می‌شوند.

چگونه توکن‌ها را نگهداری کنیم؟

توکن‌ها در کیف پول‌های سازگار با شبکه مربوطه نگهداری می‌شوند؛ در واقع کیف پول کلیدهای خصوصی لازم برای دسترسی و مدیریت دارایی روی بلاکچین را در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

چگونه بفهمیم یک توکن معتبر است؟

باید آدرس قرارداد رسمی، سابقه و امنیت قرارداد، نقدشوندگی، توکنومیکس، توزیع عرضه و اعتبار تیم و پروژه را بررسی کرد؛ هیچ‌کدام از این موارد به‌تنهایی اعتبار توکن را تضمین نمی‌کنند.

آیا اتریوم توکن است؟

خیر. اتر (ETH) کوین بومی شبکه اتریوم است، اتر برای پرداخت کارمزدها و انجام فعالیت‌های شبکه اتریوم استفاده می‌شود و روی شبکه بلاکچین اتریوم فعالیت دارد.

توکن کاربردی چیست؟

توکن کاربردی (Utility Token) توکنی است که برای دسترسی به خدمات، محصولات یا قابلیت‌های یک پروژه یا اکوسیستم استفاده می‌شود و لزوماً نشان‌دهنده مالکیت یک شرکت یا دارایی نیست.

توکن حاکمیتی چیست؟

توکن حاکمیتی (Governance Token) به دارندگان خود امکان مشارکت در برخی تصمیم‌گیری‌های یک پروژه یا پروتکل، معمولاً از طریق رأی‌گیری، می‌دهد.

آیاNFT  نوعی توکن است؟

بله. NFT یا توکن غیرقابل‌تعویض، نوعی توکن است که هر واحد آن می‌تواند ویژگی و شناسه منحصربه‌فردی داشته باشد و برخلاف توکن‌های قابل‌تعویض، واحدهای آن لزوماً قابل جایگزینی نیستند.

آیا توکن ارزش دارد؟

بله، یک توکن می‌تواند ارزش اقتصادی داشته باشد، اما ارزش آن به عواملی مانند کاربرد، میزان تقاضا، عرضه، نقدشوندگی و شرایط بازار بستگی دارد و داشتن توکن به‌تنهایی به معنای ارزشمند یا سودآور بودن آن نیست.