مقالههای پیشنهادی

تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی چیست؟ آموزش با مثال
نسبتهای مالی، برای بررسی وضعیت و عملکرد شرکتها مورد استفاده قرار میگیرند. این نسبتها به ما درکی کلی از یک شرکت و نحوه عملکرد آن در بخشهای مختلف (مانند نقدینگی، مدیریت بدهیها و درصد بهینه بودن استفاده از منابع) را میدهد. برای اینکه بتوانیم از این نسبتها به خوبی استفاده کنیم، باید تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی را یاد بگیریم.
با استفاده از تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی، میتوان روند عملکرد یک شرکت و نقاط ضعف و قوت آن را به خوبی درک کرد؛ چیزی که در مقایسه بین شرکتها و انتخاب یک شرکت مناسب برای سرمایهگذاری به ما کمک میکند. با ما همراه باشید تا در ادامه این مقاله، با نسبتهای مالی و انواع آنها آشنا شویم، نحوه تفسیر آنها را یاد بگیریم و نسبتهای مالی یک شرکت واقعی را تحلیل کنیم.
نسبت مالی چیست؟
نسبتهای مالی، شاخصهای عددی هستند که با استفاده از اطلاعات صورتهای مالی یک شرکت محاسبه میشوند و برای ارزیابی عملکرد، وضعیت مالی و مقایسه شرکتها با یکدیگر کاربرد دارند. صورت مالی، گزارشی از وضعیت مالی و عملکرد یک شرکت است و میتواند هزاران عدد مختلف داشته باشد. این اعداد به تنهایی درک کاملی از عملکرد شرکت به ما نمیدهند؛ اما وقتی آنها را با تقسیم بر هم به صورت یک نسبت مالی دربیاوریم، میتوانیم اطلاعات ارزشمندی از آنها کسب کنیم.
برای مثال، فرض کنید یک شرکت در صورت سود و زیان خود 100 میلیارد تومان فروش و 20 میلیارد تومان سود خالص گزارش کرده است. این دو عدد به تنهایی تصویر کاملی از عملکرد شرکت ارائه نمیکنند؛ اما اگر سود خالص را بر فروش تقسیم کنیم، نسبت مالی حاشیه سود خالص به دست میآید که برای این شرکت برابر با 20 درصد خواهد بود. این نسبت نشان میدهد شرکت از هر 100 تومان فروش، 20 تومان سود خالص به دست آورده است. با داشتن این نسبت، میتوانیم حاشیه سود این شرکت را با شرکتهای همصنعت یا خود شرکت در دورههای گذشته مقایسه کنیم.
چرا تحلیل نسبتهای مالی اهمیت دارد؟
تحلیل این نسبتها علاوه بر ارائه درک بهتر از عملکرد شرکتها، به ما اجازه میدهد تا شرکت را با دیگر شرکتها یا با عملکرد گذشته خود شرکت مقایسه کنیم. تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی به ما اجازه میدهد تا شرکت را از چندین زاویه مختلف بررسی و روند عملکرد آنها را درک کنیم. داشتن یک دید کامل در ارزیابی یک شرکت و مقایسه آن با دیگر شرکتها، به ما در انتخاب یک شرکت بورسی مناسب برای سرمایهگذاری کمک میکند.
برای مثال، میخواهیم بین دو شرکت مقایسهای انجام دهیم تا ببینیم کدام شرکت در پرداخت بدهیهای کوتاهمدت خود بهتر عمل میکند. اگر به ترازنامه صورت مالی دو شرکت نگاه کنیم، چنین نسبتی نمیبینیم؛ اما با تقسیم داراییهای جاری بر بدهیهای جاری، نسبت جاری به دست میآید. به همین سادگی از دو عدد در ترازنامه، به نسبتی رسیدیم که یک جنبه بنیادی از یک شرکت را بررسی میکند. در نهایت، تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی به ما کمک میکند تا با محاسبه عملی عملکرد شرکت در زمینههای مختلف، نقاط ضعف و قوت آن را بسنجیم.
اطلاعات نسبتها از کجا استخراج میشود؟
ترازنامه، صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد منابع اصلی نسبتهای مالی هستند. هر سه مورد، نوعی گزارش مالی محسوب میشوند که جنبههای مختلفی از فعالیت یک شرکت را بیان میکنند. هرکدام از این گزارشها میتوانند موارد بیشتری را نیز درباره شرکت پوشش دهند، اما معمولا اعداد زیر بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند:
- ترازنامه: داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام و ارزش دفتری
- صورت سود و زیان: درآمد، هزینهها و سود و زیان
- صورت جریان وجوه نقد: میزان ورود و خروج پول نقد و جریان نقدی

در تصویر، بخشی از اطلاعات و بخشهای یک صورت مالی را میبینیم. برای مشاهده این اطلاعات، میتوانید از سایت کدال من به نشانی My.Codal.ir استفاده کنید. این سایت به عنوان منبع اصلی برای استخراج صورتهای مالی شناخته میشود. توجه کنید که استفاده از داده ناقص یا اشتباه برای تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی، باعث اشتباه در محاسبه و تحلیل شما میشود. در نتیجه، حتما از منابع معتبری مانند سایت کدال من به عنوان منبعی معتبر برای تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی استفاده کنید.
انواع نسبتهای مالی
برای نسبتهای مالی، پنج دستهبندی داریم که شامل نسبتهای نقدینگی، سودآوری، فعالیت، اهرمی و ارزش بازار هستند. در جدول زیر، میتوانیم نگاهی کلی به فرمول هر نسبت و کاربرد آن داشته باشیم. قبل از بررسی و تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی، باید به یک نکته توجه کنیم. وقتی از صفاتی مانند بهتر، کمتر و بیشتر در تحلیل نسبتها استفاده میکنیم، لزوماً به معنای قطعی این صفات نیست.
برای مثال، وقتی میگوییم شرکت A از شرکت B نسبت آنی بهتری دارد، منظور صرفاً در همان بخش است و در دیگر زمینهها صدق نمیکند. همچنین باید بدانیم که کمتر یا بیشتر بودن یک نسبت، حتماً به معنای بهتر یا بدتر بودن عملکرد شرکت نیست. برای مثال، کاهش نسبت بدهی از منظر ساختار بدهی مطلوب است، اما به تنهایی مشخص نمیکند که شرکت عملکرد بهتر یا بدتری داشته است.
| دسته نسبت | نسبت مالی | فرمول | چه چیزی را نشان میدهد؟ | کاربرد |
|
نسبتهای نقدینگی |
نسبت جاری (Current Ratio) | داراییهای جاری ÷ بدهیهای جاری | توان شرکت در پرداخت بدهیهای کوتاهمدت | ارزیابی نقدینگی کوتاهمدت |
| نسبت آنی (Quick Ratio) | (داراییهای جاری – موجودی کالا) ÷ بدهیهای جاری | توان شرکت در پرداخت بدهیهای کوتاهمدت بدون فروش کالا | بررسی دقیقتر نقدینگی و توانایی شرکت برای پرداخت بدهی در صورت عدم کسب نقدینگی از کالا، مانند شرایط بحرانی | |
|
نسبتهای سودآوری |
حاشیه سود خالص (Profit Margin) | سود ÷ فروش × 100 | چه درصدی از فروش به سود خالص تبدیل شده است | سنجش سودآوری در فروش شرکت |
| بازده دارایی (ROA) | سود خالص ÷ میانگین داراییها × 100 | شرکت از داراییهای خود چقدر سود ایجاد میکند | ارزیابی کارایی داراییهای شرکت | |
| بازده حقوق صاحبان سهام (ROE) | سود خالص ÷ میانگین حقوق صاحبان سهام × 100 | میزان سود ایجاد شده نسبت به حقوق صاحبان سهام | سنجش بازده سهامداران | |
|
نسبتهای فعالیت
|
گردش موجودی کالا (Inventory Turnover) | بهای تمامشده کالای فروش رفته ÷ میانگین موجودی کالا | تعداد دفعات فروش کل موجودی کالا و جایگزینی آن برای یک شرکت در یک دوره مشخص |
ارزیابی توانایی فروش و جایگزینی کالای یک شرکت |
| نسبت گردش داراییها (Asset Turnover Ratio) | فروش ÷ میانگین کل داراییها | میزان فروش ایجاد شده برای هر واحد از دارایی | سنجش کارایی داراییهای شرکت | |
| دوره گردش موجودی کالا | 365 ÷ گردش موجودی کالا | تعداد روزهایی که طول میکشد تا انبار کالا به طور کامل به فروش برسد | توانایی شرکت در فروش کامل کالاهای خود | |
|
نسبتهای اهرمی |
نسبت بدهی به دارایی (D/A) | کل بدهی ÷ کل دارایی | چه بخشی از داراییهای شرکت از طریق بدهی تأمین شده است |
بررسی میزان وابستگی شرکت به بدهی |
| نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام (D/E) | کل بدهی ÷ حقوق صاحبان سهام | نسبت میزان بدهی به حقوق صاحبان سهام |
سنجش ریسک و اهرم شرکت |
|
| نسبت پوشش بهره (ICR) | سود عملیاتی ÷ هزینه بهره | شرکت چندبار بهره خود را با درآمدهای عملیاتی پوشش داده است | بررسی توانایی شرکت در مدیریت بدهی | |
|
نسبتهای ارزش بازار |
P/E (قیمت به درآمد) | قیمت روز سهام ÷ سود هر سهم (EPS) | مبلغی که سرمایهگذاران حاضرند برای یک ریال سود بپردازند |
ارزشگذاری سهام شرکتها |
| P/B | قیمت بازار هر سهم ÷ ارزش دفتری هر سهم | مبلغی که سرمایهگذاران برای هر واحد از ارزش خالص داراییهای شرکت حاضرند بپردازند |
سنجش ارزش شرکت و سودآوری آن |
|
| P/S | قیمت هر سهم ÷ فروش هر سهم | نشاندهنده مبلغی که سرمایهگذاران برای هر واحد فروش شرکت حاضرند پرداخت کنند | مقایسه قیمت هر سهم با میزان فروش آن |
توجه کنید که این نسبتها مانند نسبتهای P/S، P/B و P/E برای ارزشگذاری نسبی هستند و خود به تنهایی ارزش شرکت و سهام آن را مشخص نمیکنند. این نسبتها باید در کنار نسبت دیگر شرکتهای مشابه، میانگین صنعت، روند تاریخی خود شرکت و سایر عوامل بررسی شوند.
نسبتهای نقدینگی
دو نسبت جاری و آنی، از مهمترین نسبتهای نقدینگی هستند. منظور از نقدینگی توانایی شرکت برای ایفای تعهدات کوتاهمدت با استفاده از داراییهای نقدشونده و جاری است. پس نسبتهای نقدینگی یک شرکت را از جنبه میزان پولی که در اختیار دارد بررسی میکنند.
تفاوت دو نسبت نقدینگی جاری و آنی، دقت آنهاست. نسبت آنی موجودی کالا را از معادله ما حذف میکند، چرا که کالا نقدینگی پایینی دارد و نمیتوان درجا آن را نقد کرد. جدول زیر، مزایا و محدودیتهای نسبتهای نقدینگی را نشان میدهد. توجه کنید که مفهوم جداول مزایا و محدودیتها، صرفاً خوب یا بد بودن نسبت نیست؛ بلکه ویژگیهای هر نسبت برای تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی شرکت را بررسی میکند.
| مزایا | محدودیتها |
| ارزیابی توان شرکت در پرداخت بدهیهای کوتاهمدت | به تنهایی وضعیت سلامت مالی شرکت را نشان نمیدهد |
| مناسب برای بررسی ریسک نقدینگی شرکت | بالا بودن نقدینگی لزوماً به معنای عملکرد بهتر نیست. ممکن است بخشی از منابع شرکت که نقدینگی دارند، بدون استفاده باشند |
| امکان مقایسه وضعیت نقدینگی شرکت در دورههای مختلف | یک عدد مشخص به علت تفاوت کسب و کارها برای همه شرکتها مناسب نیست |
نسبتهای سودآوری
سودآوری یک شرکت با نسبتهای سودآوری سنجیده میشود. این نسبتها توانایی شرکت در ایجاد سود نسبت به فروش، داراییها یا حقوق صاحبان سهام را بررسی میکنند. در تصویر زیر، مقایسهای بین سه شرکت با استفاده از نسبتهای سودآوری را میبینیم.

همانطور که در جدول نیز میبینید، بهتر بودن یک نسبت لزوماً به معنای عملکرد بهتر کلی شرکت نیست. برای اینکه کامل عملکرد شرکت را بسنجیم، باید از تمامی نسبتها در کنار هم استفاده کنیم. همچنین باید وقتی از این نسبت استفاده کنیم که دو شرکت همصنعت باشند؛ استفاده از یک ترازو برای وزن کردن طلا و آهن مناسب نیست. مقایسه دو شرکت کاملا متفاوت، نتایج غیرمنطقی به ما میدهد.
| مزایا | محدودیتها |
| سنجش توانایی شرکت در ایجاد سود از سرمایه سهامداران | بیشتر شدن سود لزوماً به معنای افزایش نقدینگی شرکت نیست |
| مناسب برای مقایسه عملکرد شرکت در دورههای مختلف | موارد غیرنقدی میتوانند روی سود تأثیرگذار باشند |
| امکان مقایسه یک شرکت از نظر سودآوری با رقبا | مقایسه دو شرکت با ساختار سرمایه متفاوت ممکن است گمراهکننده باشد |
| امکان سنجش رابطه سود و منابع شرکت با استفاده از ROE و ROA | بالا بودن ROE یا ROA لزوماً به معنای عملکرد بهتر نیست |
نسبتهای فعالیت
این نسبتها به ما نشان میدهند که یک شرکت چقدر در استفاده از منابع و داراییهای خود برای سودآوری بهینه عمل میکند. برای مثال، با استفاده از این نسبت، میتوانیم ببینیم که دو شرکت با داراییهای یکسان یا نزدیک به هم، چقدر در استفاده از این داراییها و عملکرد خود با یکدیگر تفاوت دارند. در تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی فعالیت، باید در نظر داشته باشیم که شرکتها را باید با شاخص کلی صنعت نیز مقایسه کنیم. این مقایسه، به ما اجازه میدهد تا دیدی کلی از عملکرد شرکت در بازار و نحوه عملکرد آن در مقایسه با میانگین دیگر شرکتهای بازار داشته باشیم.
| مزایا | محدودیتها |
| سنجش کارایی شرکت در استفاده از داراییها | عدد مناسب این نسبت بسته به نوع فعالیت شرکت متفاوت است |
| آشکار کردن مشکلات مربوط به موجودی کالا یا استفاده ناکارآمد از منابع | افزایش گردش موجودی همیشه خوب نیست؛ ممکن است ناشی از کمبود موجودی و از دست رفتن فروش باشد |
| مناسب برای مقایسه کارایی شرکت در دورههای مختلف | تغییر روش حسابداری یا ارزشگذاری موجودی میتواند روی نسبت اثر بگذارد |
نسبتهای اهرمی
این نسبتها برای سنجش ریسک مالی بهکار میروند و وابستگی یک شرکت به بدهیها برای تأمین مالی را نشان میدهد. ریسک مالی به معنای ریسک ناشی از استفاده شرکت از بدهی و تعهدات مالی و ساختار تأمین مالی است؛ اما در استفاده از نسبت اهرمی، ریسک ناشی استفاده شرکت از بدهی و تعهدات مالی (مانند توان شرکت در پرداخت بدهی) مدنظر ما قرار دارد. نکته مهم در تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی اهرمی، این است که اهرم بالا همیشه بد نیست. گاهی به علت شرایط نامناسب یا رویکرد خود شرکت، شرکتها از اهرمهای بالایی استفاده میکنند.
| مزایا | محدودیتها |
| سنجش میزان استفاده شرکت از بدهی برای تأمین مالی | بدهی بالا لزوماً نشانه وضعیت بد شرکت نیست؛ در برخی صنایع استفاده از اهرم مالی و تأمین سرمایه از بدهی طبیعی است |
| مناسب برای ارزیابی ریسک مالی شرکت | بدون بررسی توان شرکت برای پرداخت بهره و اصل بدهی، تصویر کاملی از ریسک مالی ارائه نمیکند |
| مشخص کردن تغییرات بدهی یک شرکت در طول زمان | تفاوت ساختار سرمایه شرکتها میتواند مقایسه مستقیم را دشوار کند |
نسبتهای ارزش بازار
در تجزیه و تحلیل نسبتهای بازار، از نسبتهای ارزش بازار برای ارزیابی قیمت سهام شرکت نسبت به عملکرد خود استفاده میشود. به عبارتی، این نسبتها قیمت بازار را نسبت به سود، ارزش دفتری یا فروش شرکت بررسی میکنند. این موضوع به ما در ارزشگذاری نسبی و مقایسه شرکتها کمک میکند. استفاده از یک نسبت، برای مثال فقط P/E به تنهایی برای سنجش ارزش سهام شرکت کافی نیست و باید بسته به صنعت و هدف تحلیل، چند نسبت مکمل از دستههای مختلف در کنار هم بررسی شوند.
| مزایا | محدودیتها |
| مقایسه ارزشگذاری نسبی شرکتها | نسبت همیشه دقیق نیست و ممکن است ارزش سود بالا باشد، اما کیفیت کمی داشته باشد |
| امکان مقایسه ارزش سهام شرکتها (این نسبت بهتنهایی ارزش سهام شرکتها را تعیین نمیکند) | برخی نسبتها مانند P/E برای شرکتهایی که سودآور خوبی ندارند مناسب نیستند |
نسبتهای مالی چطور محاسبه میشوند؟
در جدول فرمول هریک از نسبتهای مالی را بررسی کردیم، اما برای درک کاملتر، بهتر است نحوه محاسبه عملی آنها را نیز به شما نشان دهیم. اول از همه، برای محاسبه نسبتها، یک صورت مالی فرضی را درنظر میگیریم. تمامی اعداد این جدول، فرضی هستند و به یک شرکت واقعی تعلق ندارند و صرفاً برای یادگیری نحوه محاسبه از آنها استفاده میکنیم.
| بخش | قلم | مبلغ (میلیون تومان) / مقدار |
|
صورت سود و زیان |
فروش خالص | 1,800 |
| بهای تمامشده کالای فروش رفته | 1,080 | |
| سود ناخالص | 720 | |
| هزینههای عملیاتی | 360 | |
| سود عملیاتی | 360 | |
| هزینه بهره | 60 | |
| سود قبل از مالیات | 300 | |
| مالیات | 60 | |
| سود خالص | 240 | |
|
ترازنامه |
وجه نقد و معادل نقد | 120 |
| حسابهای دریافتنی | 180 | |
| موجودی کالا | 300 | |
| داراییهای جاری | 900 | |
| داراییهای غیرجاری | 700 | |
| جمع داراییها | 1,800 | |
| بدهیهای جاری | 700 | |
| بدهیهای بلندمدت و سایر بدهیها | 750 | |
| جمع بدهیها | 1,100 | |
| حقوق صاحبان سهام | 900 | |
|
اطلاعات ابتدای دوره |
کل داراییها | 1,800 |
| موجودی کالا | 240 | |
| حقوق صاحبان سهام | 780 | |
| اطلاعات بازار | تعداد سهام منتشرشده | 100 میلیون سهم |
| قیمت بازار هر سهم | 36 تومان | |
| ارزش بازار شرکت | 3,600 |
با داشتن این اطلاعات، میتوان نسبتهای مالی را محاسبه کرد:
| نسبت | محاسبه | نتیجه |
| نسبت جاری | 900 ÷ 700 = | 1.285 |
| نسبت آنی | (900 – 240) ÷ 700 | 0.942 |
| حاشیه سود خالص | (240 ÷ 1,800) × 100 | 13.33% |
| ROA | (240 ÷ ((900 + 700) ÷ 2)) × 100 | 30% |
| ROE | (240 ÷ ((900 + 780) ÷ 2)) × 100 | 28.5% |
| گردش موجودی کالا | (1,080 ÷ ((300 + 240) ÷ 2)) | 4 بار |
| گردش داراییها | (1,080 ÷ ((900 + 700) ÷ 2)) | 1.35 بار |
| دوره گردش موجودی کالا | 4 ÷ 365 | 91.25 روز |
| نسبت بدهی به دارایی | 1,100 ÷ 1,600 | 0.687 یا 68.7% |
| نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام | 1,100 ÷ 900 | 1.22 |
| نسبت پوشش بهره | 360 ÷ 60 | 6 برابر |
| P/E | 36 ÷ (240 ÷ 100) | 15 |
| P/B | 36 ÷ ((1,800 – 1,100) ÷ 100) | 5.142 |
| P/S | 36 ÷ (1,800 ÷ 100) | 2 |
توجه کنید که در این بخش، از برخی محاسبات دیگر نیز استفاده کردهایم تا ارقام لازم را بهدست بیاوریم. این فرمولها بهصورت زیر هستند:
- فروش هر سهم: سود خالص ÷ تعداد سهم
- ارزش دفتری هر سهم: (بدهی کل شرکت – دارایی کل شرکت) ÷ تعداد سهم
- سود هر سهم (EPS): سود خالص ÷ تعداد سهم
چگونه نسبتهای مالی را تفسیر کنیم؟
برای تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی، در قدم اول باید بدانیم که «نسبت خوب» وجود ندارد. نمیتوان گفت یک نسبت مالی ذاتاً «خوب» یا «بد» است؛ تفسیر نسبت به شرایط شرکت، صنعت، دوره زمانی و نسبتهای سایر شرکتها بستگی دارد. همچنین باید بدانیم که نمیتوان دو شرکت که صنعت متفاوتی دارند را با هم مقایسه کنیم. برای مثال، اگر یک شرکت در زمینه بانکداری و شرکت دیگر در زمینه خودرو فعالیت دارد، نمیتوان این دو شرکت را با هم مقایسه کرد. مقایسه با استفاده از تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی، فقط برای شرکتهای همصنعت کاربرد دارد.

حالا میخواهیم طبق آمار واقعی، شرکت فولاد مبارکه را بررسی کنیم. منابع اعداد، وبسایت کدال من این شرکت در سال 1402 است. برای مثال، در صورت سود و زبان در کدال من میبینیم که سود خالص این شرکت در سال 1402 برابر با 925,510,397 میلیون ریال است. حقوق صاحبان سهام در سال 1402 و 1401 نیز به ترتیب برابر با 2,119,996,534 و 1,566,807,526 میلیون ریال بوده که میانگین آنها برابر با مقدار زیر است:
(2,119,996,534 + 1,566,807,526) ÷ 2 = 1,843,402,030
طبق فرمول، ROE نیز به روش زیر محاسبه میشود (پاسخ تقریبی است):
ROE = (925,510,397 ÷ 1,843,402,030) × 100 = 50.2%
بنابراین، بازده حقوق صاحبان سهام فولاد مبارکه در سال 1402 حدود 50 درصد بوده است؛ یعنی شرکت به ازای منابعی که سهامداران در اختیارش قرار دادهاند، حدود 50 درصد بازده ایجاد کرده است. دیگر آمارها را در جدول میبینیم.
| نسبت | 1401 | 1402 | تغییر |
| نسبت جاری | 2.10 | 2.13 | بهبود جزئی |
| نسبت بدهی | 38% | 35% | کاهش |
| ROE | 46% | 50% | افزایش |
| حاشیه سود خالص | 42% | 38% | کاهش |
برای مثال، در سال 1402 نسبت جاری فولاد مبارکه از 2.10 به 2.13 رسیده است که تغییر محدودی در وضعیت نقدینگی شرکت را نشان میدهد. نسبت بدهی نیز از 38% به 35% کاهش یافته و سهم بدهی در تأمین مالی داراییها کمتر شده است. در بخش سودآوری، ROE از 46% به 50% افزایش یافته، اما حاشیه سود خالص از 42% به 38% کاهش داشته است؛ در اینجا، نمیتوان صرفاً با مشاهده افزایش ROE نتیجه گرفت که تمام شاخصهای سودآوری شرکت بهتر شدهاند و لازم است نسبتها در کنار یکدیگر بررسی شوند. پس برای تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی به صورت دقیق و کامل، نیاز داریم که بسته تحلیلمان، از نسبتهای مختلف مختلف درکنار هم استفاده کنیم.
محدودیتهای تحلیل نسبتهای مالی
در بخش معرفی نسبتهای مالی، اشارهای به محدودیتهای هر نسبت داشتیم. پس میدانیم که نمیتوان صددرصد به نتایج تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی اعتماد کرد و آن را به عنوان سیگنال خرید و فروش در نظر گرفت. نسبتهای مالی، یکی از ابزارهای تحلیل بنیادی هستند و وقتی میتوان به آنها اعتماد کرد که علاوه بر کامل بودن، در کنار ابزارهای تحلیلی دیگر استفاده شوند.
اصلیترین محدودیت نسبتهای مالی نیز کامل نبودن است. نمیتوان فقط از یک نسبت مالی استفاده و براساس آن تصمیمگیری کرد. برای تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی به روش درست، نیاز داریم که از چند نسبت مختلف استفاده کنیم. بهتر است در بررسی هر جنبه از شرکت نیز از دو یا چند نسبت مختلف استفاده کنیم تا دید بهتری نسبت به عملکرد شرکت داشته باشیم.
مثال عملی تحلیل یک شرکت
به تحلیل شرکت فولاد مبارکه برمیگردیم. در جدول زیر، تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی مختلفی برای این شرکت در دو سال 1401 و 1402 ارائه کردهایم. برای جلوگیری از طولانی شدن مطلبمان، تحلیل کوتاهی از هر نسبت نیز در جدول وجود دارد. اطلاعات جدول و اعداد، از سایت کدال من و استخراج شدهاند.
| نسبت | 1401 (سال مالی منتهی به 29 اسفند 1401) | 1402 (سال مالی منتهی به ۲۹ اسفند ۱۴۰۲) | تغییر | تحلیل کوتاه |
| نسبت جاری | 2.10 | 2.13 | 0.03+ | وضعیت نقدینگی کوتاهمدت نسبت به سال قبل بهتر شده که نشان از افزایش توانایی شرکت در پرداخت بدهیهای کوتاهمدت دارد |
| نسبت آنی | 1.09 | 1.16 | 0.07+ | توان پرداخت بدهیهای شرکت بدون اتکا به فروش کالا بهتر شده است |
| حاشیه سود خالص | 42% | 38% | 4%- | درصد سود خالص از فروش شرکت کاهش قابل توجهی داشته است |
| ROA | 30% | 32% | 2%+ | شرکت در ایجاد بازدهی از داراییها نسبت به سال قبل بهتر عمل کرده است |
| ROE | 46% | 50% | 4%+ | بازده ایجادشده نسبت به حقوق صاحبان سهام افزایش یافته است |
| نسبت بدهی | 38% | 35% | 3%- | سهم بدهی برای تأمین داراییهای شرکت کاهش پیدا کرده است |
| دوره گردش موجودی کالا | 219 روز | 185 روز | 34 روز کاهش | سرعت گردش موجودی کالا افزایش قابل توجهی داشته است |
در جدول، میبینیم که دوره گردش موجودی کالا کاهش داشته است، اما این کاهش لزوماً به معنای بهتر شدن عملکرد خود شرکت نیست. ممکن است مواردی مانند شرایط صنعت یا سیاستهای داخلی خود شرکت در قبال کالاها (برای مثال کاهش تعداد کالاها) باعث این افزایش شده باشند. همچنین میبینیم که حاشیه سود خالص شرکت و نسبت بدهی کاهش یافته، اما نسبت جاری و آنی، ROA و ROE افزایش داشتهاند.
برای اینکه بتوانیم عملکرد شرکت را دقیقتر بسنجیم، باید آن را با میانگین صنعت نیز مقایسه کنیم. برای مثال، فرض میکنیم میانگین حاشیه سود خالص برای صنعت در سال 1402 برابر با 32% است. در چنین حالتی، فولاد مبارکه که حاشیه سود خالص 38% در این سال داشته، عملکرد بهتری نسبت به میانگین صنعت دارد (این عدد برای میانگین صنعت کاملا فرضی و صرفاً برای آموزش است). این موضوع نشان میدهد که این شرکت سودآوری بیشتری نسبت به میانگین صنعت دارد، اما برای نتیجهگیری قطعی، باید آن را کاملتر و با دیگر نسبتهای مالی نیز این شرکت را با میانگین صنعت مقایسه کنیم.
اگر برای نسبت جاری میانگین صنعت را به صورت فرضی 1.9 در نظر بگیریم، میبینیم که شرکت نسبت جاری بهتری از میانگین صنعت دارد؛ در نتیجه، این شرکت نقدینگی کوتاه مدت بهتری نسبت به میانگین صنعت کسب کرده است. اگر میانگین صنعت در دوره گردش موجودی کالا را نیز به صورت فرضی 180 روز در نظر بگیریم، شرکت عملکرد ضعیفتری نسبت به صنعت دارد؛ به این معنا که شرکت سرعت گردش موجودی کالای پایینی نسبت به میانگین صنعت دارد و در این بخش کمی ضعیف عمل کرده است.
برای اینکه تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی را به صورت درست انجام دهیم، باید بدانیم که استفاده از چند نسبت به تنهایی به ما نتیجهای نمیدهد. روش درست تحلیل و تفسیر، استفاده همزمان از نسبتهای مختلف، محاسبه این نسبتها و مقایسه آنها با دیگر شرکتها و میانگین صنعت است.
طبیعتاً نمیتوانیم فقط با داشتن نسبت جاری و آنی کل عملکرد شرکت را بررسی کنیم. اما اگر چندین نسبت دیگر مانند حاشیه سود، ROA، نسبت بدهی و ROE داشته باشیم، میتوانیم یک نتیجهگیری پایه و اولیه از عملکرد شرکت داشته باشیم. تحلیل فقط با یک یا چند نسبت به ما نتیجه مناسبی نمیدهد و برای استفاده کامل از پتانسیل نسبتهای مالی، باید از چندینتا از آنها (در دستههای مختلف) در کنار هم استفاده کرد.
اشتباهات رایج تحلیلگران مبتدی
در تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی، طبیعی است که اشتباهاتی داشته باشیم. در بخش آماری، استفاده از منابع اشتباه و اشتباه در محاسبه فرمول نسبتها از اصلیترین اشتباهات هستند. برای مثال، یک تحلیلگر میخواهد نسبت P/E را محاسبه کند و مقادیر زیر را دارد:
- قیمت فعلی هر سهم: 600 تومان
- سود هر سهم: 60 تومان
فرمول نیز به صورت زیر است:
P/E = 600 ÷ 60 = 10
یعنی سرمایهگذار برای هر 1 تومان سود سالانه شرکت، در قیمت فعلی سهم معادل 10 تومان پرداخت میکند. حالا ممکن است تحلیلگر به اشتباه قیمت سهم را به سود کل شرکت تقسیم کند که جواب کاملا متفاوتی دارد. حتی وقتی P/E را درست حساب میکنیم، نباید نتیجهگیری اشتباه داشته باشیم؛ برای مثال، نمیتوان گفت چون P/E برابر 10 است، پس سهم «ارزان» است. برای تفسیر P/E باید آن را با P/E شرکتهای مشابه، میانگین صنعت و سابقه خود شرکت مقایسه کرد. همچنین باید مشخص باشد سود هر سهم مربوط به چه دورهای است. اشتباهات رایج دیگری نیز در تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی رخ میدهند:
- تکیه و اعتماد کامل به یک نسبت
- تصور اینکه عدد بالاتر همیشه بهتر است
- مقایسه با شرکت یا صنعت نامرتبط (برای مثال مقایسه یک شرکت در صنعت بانکداری با یک شرکت در صنعت انرژی)
- نتیجهگیری برای سرمایهگذاری صرفاً با تکیه بر نسبتهای مالی
مهمترین نکته در تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی، این است که هیچ نسبتی به تنهایی نمیتواند وضعیت یک شرکت را مشخص کند. برای تفسیر درست، باید نسبتها را در کنار یکدیگر و در مقایسه با عملکرد گذشته شرکت و وضعیت شرکتهای مشابه بررسی کرد. همچنین عواملی مانند صنعت، شرایط اقتصادی و تفاوتهای حسابداری میتوانند بر نتیجه تحلیل تأثیر بگذارند. در نتیجه، این نسبتها به تنهایی نمیتوانند به ما بگویند که سرمایهگذاری در کدام شرکت بهتر است و صرفاً ابزاری برای درک بهتر شرکتها هستند.
جمعبندی
در این مقاله، به بررسی تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی پرداختیم، نسبتهای مالی را معرفی و یک شرکت واقعی را با چند نسبت مالی بررسی کردیم. نسبتهای مالی، یک ابزار تحلیل بنیادی هستند که به ما در بررسی عملکرد یک شرکت در مقایسه با عملکرد پیشین خود، دیگر شرکتها و میانگین صنعت کمک میکنند. برای آشنایی بیشتر با تحلیل بنیادی و صورتهای مالی که در این مقاله به آن اشاره داشتیم، میتوانید مقاله تحلیل بنیادی چیست؟ و صورتهای مالی چیست؟ را نیز مطالعه کنید.
سوالات متداول
تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی چیست؟
به فرآیند بررسی و تفسیر نسبتهای مالی برای ارزیابی وضعیت مالی، عملکرد و سلامت مالی یک شرکت، تجزیه و تحلیل نسبتهای مالی میگویند.
نسبت مالی چیست؟
یک شاخص عددی است که با استفاده از اطلاعات صورتهای مالی محاسبه میشود و برای ارزیابی جنبههای مختلف عملکرد و وضعیت مالی شرکت به کار میرود.
انواع نسبتهای مالی کداماند؟
نسبتهای مالی معمولاً به پنج دسته نقدینگی، سودآوری، فعالیت، اهرمی و ارزش بازار تقسیم میشوند.
آیا نسبتهای مالی برای همه صنایع یکسان هستند؟
خیر. تفسیر نسبتهای مالی به صنعت، مدل کسبوکار و شرایط شرکت بستگی دارد و بهتر است شرکت با رقبای همصنعت خود مقایسه شود.
آیا فقط با نسبتهای مالی میتوان درباره خرید سهام تصمیم گرفت؟
خیر. نسبتهای مالی تنها یکی از ابزارهای تحلیل هستند و برای تصمیمگیری باید عواملی مانند وضعیت صنعت، شرایط اقتصادی و سایر اطلاعات شرکت نیز بررسی شوند.
اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه نسبتهای مالی از کجا میآید؟
اطلاعات مورد نیاز عمدتاً از صورتهای مالی شرکت، مانند ترازنامه، صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد، به دست میآید.
با تکمیل فرم زیر، میتوانید نسبت به کسب اطلاعات بیشتر و پیشثبتنام در دوره اقدام نمایید. همکاران ما در کمتر از 24 ساعت با شما تماس خواهند گرفت.











